Συλλογή του Robert Plant με 3 ακυκλοφόρητα. Δείτε το εξώφυλλο και το tracklist.

Στις 2 Οκτωβρίου θα κυκλοφορήσει η διπλή συλλογή του Robert Plant με τίτλο «Digging Deep: Subterranea».

Θα είναι η πρώτη κυκλοφορία του θρυλικού καλλιτέχνη μετά το εξαιρετικό άλμπουμ «Carry Fire» του 2017.

Η συλλογή θα περιλαμβάνει και τρία ακυκλοφόρητα κομμάτια: «Nothing Takes The Place Of You», «Charlie Patton Highway (Turn It Up – Part I)» και «Too Much Alive» με τη συμμετοχή της Patty Griffin.

Και βέβαια θα έχει τον χαρακτήρα Best Of με τραγούδια από τους 11 προσωπικούς δίσκους του Plant, με στιγμές με τους Jimmy Page, Buddy Miller, Phil Collins, Nigel Kennedy, Richard Thompson, Strange Sensation/The Sensational Space Shifters.

Το «Digging Deep: Subterranea» θα διατίθεται σε 2πλο CD και ψηφιακά.

Το tracklist της συλλογής:

RobertPlantCD

CD1
01. Rainbow
02. Hurting Kind
03. Shine It All Around
04. Ship of Fools
05. Nothing Takes The Place Of You – Previously unreleased
06. Darkness, Darkness
07. Heaven Knows
08. In the Mood
09. Charlie Patton Highway (Turn It Up – Part 1) – Previously unreleased
10. New World
11. Like I’ve Never Been Gone
12. I Believe
13. Dance with You Tonight
14. Satan Your Kingdom Must Come Down
15. Great Spirit (Acoustic)

CD2
01. Angel Dance
02. Takamba
03. Anniversary
04. Wreckless Love
05. White Clean & Neat
06. Silver Rider
07. Fat Lip
8. 29 Palms
9. Last Time I Saw Her
10 Embrace Another Fall
11. Too Much Alike – Previously unreleased (συμμετέχει η Patty Griffin)
12. Big Log
13. Falling in Love Again
14. Memory Song (Hello Hello)
15. Promised Land

Κώστας Μπαλαχούτης www.ogdoo.gr

Οι The Flaming Lips παρουσιάζουν το music video για το νέο τους τραγούδι “You n Me Sellin’ Weed”!

Οι The Flaming Lips κυκλοφόρησαν το νέο τους τραγούδι, “You n Me Sellin’ Weed” από το επερχόμενο album τους “American Head”. Το music video γυρίστηκε κατά τη διάρκεια της καραντίνας στην Οκλαχόμα και περιλαμβάνει κυρίως κινηματογραφικές λήψεις του Wayne Coyne στο πίσω κάθισμα ενός αυτοκινήτου.

Το τραγούδι αφηγείται την ιστορία ενός ζευγαριού της εργατικής τάξης ο ένας δουλεύει σε σφαγείο και ο άλλος ως έμπορος ναρκωτικών το οποίο, παρόλο που αγωνίζεται για να τα βγάλει πέρα, κάνει το καλύτερο δυνατό ελπίζοντας για μια καλύτερη ζωή για το μέλλον.

Το “American Head”, το 21ο album των Flaming Lips, θα κυκλοφορήσει στις 11 Σεπτεμβρίου μέσω της Warner Records. Το συγκρότημα έχει κυκλοφορήσει μέχρι τώρα τα singles «Dinosaurs on the Mountain», «Flowers of Neptune 6» και «My Religion Is You». Σε μια δήλωση του, ο Coyne είπε ότι το album ήταν το πρώτο στο οποίο το συγκρότημα έστρεψε το ενδιαφέρον του στη χώρα προέλευσής τους, αντί για πιο σουρεαλιστικά θέματα. «Για πρώτη φορά στη μουσική μας ζωή, αρχίσαμε να σκεφτόμαστε ως «αμερικανικό συγκρότημα»… λέγοντας στους εαυτούς μας ότι θα ήταν η ταυτότητά μας για την επόμενη δημιουργική μας περιπέτεια. … Αρχίσαμε να σκεφτόμαστε κλασικά αμερικάνικα συγκροτήματα όπως οι Grateful Dead και οι Parliament-Funkadelic και πώς ίσως θα μπορούσαμε να αγκαλιάσουμε αυτό το νέο κλίμα», έγραψε.

Θοδωρής Κολλιόπουλος www.soundarts.gr

Ο Gregory Porter στο νέο του music video για το “Concorde”

Ο Gregory Porter στο νέο του music video για το “Concorde” εμπνέεται από την ιστορική Mars 2020 Perseverance Rover Mission, πριν από την οποία κλήθηκε από τη NASA να ερμηνεύσει!

Είσαστε έτοιμοι να μάθετε μία μοναδική ιστορία; Ο Gregory Porter νιώθοντας μεγάλη τιμή για αυτό που του συνέβη, μοιράστηκε μαζί μας το νέο του music video, το οποίο εμπνεύστηκε από σχετική αποστολής της NASA. Πιο συγκεκριμένα, στις 23 Ιουλίου απολαύσαμε μέσα από τις ψηφιακές μας πλατφόρμες το νέο του single “Concorde” με την τελική του εικόνα. Υπό την σκηνοθετική επιμέλεια του Tristan Aurouet παρακολουθούμε τον Porter με στολή αστροναύτη να εμπλέκεται στα όνειρα ενός μικρού παιδιού.

Αξίζει να σημειώσουμε πως ο Gregory Porter εμφανίστηκε λίγο πριν την αποστολή Mars 2020 Perseverance Rover της NASA ερμηνεύοντας το τραγούδι “America The Beautiful”, ερμηνεύοντας το τραγούδι από το σπίτι του. Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο Porter ανέφερε: “Είναι υπέροχο να είσαι μέρος αυτού του θεαματικού γεγονότος και να μοιράζεσαι σε μία συλλογική στιγμή της διαπλανητικής περιπέτειας με εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο”.

Το “Concorde” περιλαμβάνεται στην επερχόμενη, ολοκληρωμένη, δισκογραφική δουλειά του τραγουδιστή με τίτλο “All Rise”. Ο δίσκος πρόκειται να κυκλοφορήσει στις 28 Αυγούστου μέσω της Decca και Blue Note Records.

Ηλέκτρα Λήμνιου www.soundarts.gr

Rock In Athens: 35 Χρόνια από το Διήμερο που Συγκλόνισε το Συναυλιακό Κόσμο (Μας)

Στις 26 και 27 Ιουλίου του 1985 στο Καλλιμάρμαρο έλαβε χώρα μία από τις θρυλικότερες συναυλιακές στιγμές της χώρας. Τρεισήμισι δεκαετίες μετά, 8 άνθρωποι που τις έζησαν μπροστά ή πίσω από τη σκηνή, αφηγούνται στην Ελένη Τζαννάτου ένα μουσικό οδοιπορικό, με τα καλά και τα κακά του, που θα λένε και στα εγγόνια τους.

Αποτελεί από εκείνα τα σημεία στο χώρο και το χρόνο που, δικαιωματικά, όσοι ήταν παρόντες μπορούν να λένε με περηφάνεια, «Ήμουν κι εγώ εκεί». Το Rock In Athens ήταν ένα γεγονός αξιοσημείωτο και σημαντικό από κάθε άποψη για την καθ’ ημάς συναυλιακή ζωή. Κι όχι μόνο. Ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο φεστιβάλ στην Ευρώπη εκείνη τη χρονιά, μετά την εξτραβαγκάνζα παραγωγή του Live Aid (το ευρωπαϊκό της κομμάτι) που έγινε στο Γουέμπλεϊ του Λονδίνου λίγες μόλις μέρες πριν (13/7) από το φεστιβάλ στο Καλλιμάρμαρο. Ήταν το φεστιβάλ στο οποίο οι Clash θα εμφανίζονταν ζωντανά για τελευταία φορά, πριν διαλυθούν λίγο αργότερα. Μα πρώτα και κύρια, ήταν ένα φεστιβάλ ενδιαφέρουσων αντιθέσεων και μοναδικών στιγμών για όσους τις έζησαν, όπως έχει αποδείξει ο χρόνος και ο θρύλος.

Το 1985 η Αθήνα ήταν Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Με τις ευλογίες της τότε υπουργού πολιτισμού, Μελίνας Μερκούρη, της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, αλλά και του Υπουργείου Πολιτισμού της Γαλλίας και της γαλλικής εταιρείας παραγωγής Nouvelles Frontières, στις 26 και 27 Ιουλίου στο Παναθηναϊκό Στάδιο η Αθήνα θα ζούσε ένα πρωτόγνωρο, για τα δεδομένα της εποχής, μουσικό φεστιβάλ. Και πως να μην ήταν, όταν σε αυτό εμφανίστηκαν οι Telephone, οι Stranglers, οι Depeche Mode, οι Culture Club (την πρώτη ημέρα) και οι Talk Talk, οι Cure, η Nina Hagen και οι Clash (τη δεύτερη ημέρα); Παραλίγο να ανέβαιναν στη σκηνή του και οι Μουσικές Ταξιαρχίες, αν ο Τζίμης Πανούσης δεν «στράβωνε» τελευταία στιγμή με το γεγονός ότι το φεστιβάλ είχε μεγάλο χορηγό την Coca-Cola…

Ήταν το «φεστιβάλ της Μελίνας»; Ένα πολιτισμικό γεγονός «με πλάτες» και χροιά ΠΑΣΟΚ; Ήταν το φεστιβάλ όπου οι νεαροί πανκς θα έβλεπαν κάποια από τα είδωλά τους, με νωπές ακόμα τις μνήμες από την Επιχείρηση Αρετή και την κατάληψη του Χημείου; Η συναυλία που στην αρένα και τις εξέδρες της θα φιλοξενούσε από νιουγουεϊβάδες μέχρι απλούς περαστικούς; Ήταν το μεγάλο συναυλιακό γεγονός που άνοιξε έναν άλλο, συνεπέστερο ή και μαζικότερο δρόμο για τη συναυλιακή ζωή αυτού του τόπου; Ήταν τελικά, μια ιστορική στιγμή, για όσους αφορούσε;

Ίσως το Rock In Athens ήταν όλα αυτά μαζί, αλλά και πολλά περισσότερα. Αλλά, ας αφήσουμε καλύτερα, να μας εξηγήσουν το γιατί, 8 άνθρωποι που ήταν εκεί και κρατάνε ακόμα ατόφιες τις μνήμες τους από το Rock In Athens, ακριβώς 35 χρόνια μετά…

Rock In Athens, Μια Νέα Εμπειρία

Μέχρι το 1985 οι μεγάλες συναυλίες ξένων ονομάτων στην Ελλάδα μετριόντουσαν στα δάχτυλα. Έως ότου εμφανιστούν στο Καλλιμάρμαρο μερικά από τα μεγαλύτερα ποπ και ροκ ονόματα της εποχής και αλλάξουν όλα…

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Τα μεγάλα, ανοιχτά φεστιβάλ είναι εκ φύσεως ετερόκλητα στη σύνθεση των ονομάτων. Το Rock In Athens αποτέλεσε το πρώτο ανάλογο «βίωμα» στην Ελλάδα. Το κοινό ήταν και δεν ήταν έτοιμο για αυτή την ετερότητα.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Κρίνοντας από τις αντιδράσεις κατά τη διάρκεια της εμφάνισης των Culture Club, ένα τμήμα του κοινού δεν ήταν έτοιμο.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Στην ουσία, πρόκειται για το πρώτο ροκ φεστιβάλ εν Ελλάδι. Το τριήμερο στο Σπόρτινγκ απευθυνόταν σε ένα ειδικό και πολύ μικρότερο κοινό.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του, αν σκεφτεί κανείς τα ονόματα που εμφανίζονται τα τελευταία 10-15 χρόνια στα μεγαλύτερα φεστιβάλ της Ευρώπης και της Αμερικής.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Σαφώς και ήταν πρωτόφαντο κάτι τέτοιο. Ακόμα και το μέγεθος της παραγωγής της ίδιας, η τεράστια σκηνή ήταν κάτι που δεν είχαμε ξαναδεί.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Βιώθηκε με πυρετώδη ένταση από μια διόλου ευκαταφρόνητη μερίδα του κοινού που το περίμενε σαν βροχή στην έρημο αναφέρομαι ασφαλώς στην punk κοινότητα και στους φίλους του νέου ήχου εκείνων των καιρών, δηλαδή τους φίλους του new wave και του post punk. Από μια άλλη μερίδα, πλειοψηφική ίσως, βιώθηκε ως ένα συναρπαστικό μουσικό γεγονός, ένα φωτεινό «παράθυρο» στη διεθνή μουσική σκηνή και μια ευκαιρία για γνωριμία με τον νέο ήχο της Εσπερίας. Τέλος, ένα μικρό κομμάτι του κοινού το βίωσε με όρους φεστιβαλικού χαβαλέ, καλοκαιρινής εορτής και σχόλης.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Φαντάζομαι πως όντως ο κόσμος τότε το αντιμετώπισε με κάποιον σκεπτισιμό. Δεν ήταν κάτι συνηθισμένο. Μέχρι τότε οι συναυλίες ήταν ενός, το πολύ δύο καλλιτεχνών και κάπως σχετίζονταν μεταξύ τους ως προς τον ήχο ή τη στάση τους. Αναγκαστικά, λοιπόν, πήγαινες να δεις κάποια πράγματα που σου αρέσαν και κάποια δεν σου έκαναν ή σου ήταν αδιάφορα.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Προσωπικά, δεν τέθηκε ζήτημα καθόλου του ετερόκλητου σε σχέση με τα ονόματα. Έχουμε λίγο λάθος εικόνα θαρρώ στην Ελλάδα σχετικά με αυτό. Η πολυχρωμία και πολυηχητικότητα του φεστιβάλ, ακόμα και σε επίπεδο αναμονής, πριν πάμε και στις συζητήσεις δηλαδή, ήταν κάτι το καλοδεχούμενο.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Πολλοί είχαν μια αμφιβολία για το πως θα έβγαινε όλο αυτό το πράγμα.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Κανένας δεν ήταν έτοιμος για τη λάβα του, αλλά όλοι αποδείχτηκαν απολύτως έτοιμοι!

Rock In Athens, Μια Τομή

Οι συναυλίες που είχαν προηγηθεί στην Ελλάδα προπαρασκεύασαν το κοινό για το διήμερο που θα άλλαζε τα εγχώρια συναυλιακά πράγματα όπως τα ξέραμε.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Το κοινό της Ελλάδας νομίζω ότι φτιαχνόταν σιγά σιγά. Έπαιξε ρόλο και το Rock In Athens και τα ονόματα που είχαν έρθει λίγο πιο πριν. Όλα αυτά διαμόρφωναν ένα κοινό και σταδιακά το έβαζαν στο τριπ του πως να παρακολουθεί μια συναυλία.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Έτυχε το συγκεκριμένο φεστιβάλ να καλύψει μουσικά, αισθητικά, κοινωνικά ένα τεράστιο σύνολο κοινού, σε μια χώρα που το κοινό δεν είχε διαμορφωθεί απολύτως με τους όρους που γνωρίσαμε αργότερα.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Τα πράγματα μετά το ‘83 άρχισαν να παίρνουν μπροστά, αλλά δεν υπήρχε ακόμα συναυλιακή εμπειρία μεγάλη (όμως δεν ήταν και νηπιακή πια, για όσους παρακολουθούσαν) και σίγουρα δεν είχαμε ξαναδεί φεστιβάλ τέτοιας λογικής και έκτασης.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Λόγω ηλικίας, δεν πρόλαβα να δω τον αγαπημένο μου Rory Gallagher στη Φιλαδέλφεια, ούτε τους Police  στο Σπόρτινγκ. Εκείνες οι συναυλίες γίνονταν, απ’ όσο ξέρω και αφορμές για να παίξουμε ξύλο με τους μπάτσους. Ξεκινάω συναυλιακά με Bauhaus και Birthday Party/New Order (και τα δύο στο Σπόρτινγκ), όπου δεν έγινε τίποτα φοβερό. Και οι δύο όμως αυτές συναυλίες, αν και καταπληκτικές, ήταν αναλογικά «μικρής εμβέλειας».

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Μου έκανε εντύπωση τότε σε κάποια από αυτές τις συναυλίες, δεν θυμάμαι ποια, η αντίδραση του κόσμου ακόμα και στα encore, όπου, στην αρχή δεν ήξεραν αν ξαναβγαίνουν οι καλλιτέχνες.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Για μένα τομή ήταν εκείνο το τριήμερο στο Σπόρτινγκ με Birthday Part, Fall και New Order. Διαφορετικά μεγέθη βέβαια, οπότε, ναι, το διήμερο του Rock In Athens ήταν μια πραγματική τομή, από τη στιγμή που κόσμος άλλαζε τις διακοπές του για να μη το χάσει.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Μπορεί να ήταν άνυδρο το πράγμα σε επίπεδο ποσόστωσης και μπορεί να μην είχε ανοίξει ακόμα το Ρόδον, αλλά είχαν αρχίσει να φαίνονται σημάδια μιας καλής επερχόμενης συναυλιακής ζωής.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Είναι εντυπωσιακό ότι όλες οι υπο-κοινότητες του ροκ βίωσαν το ίδιο γεγονός ως «τομή», για διαφορετικούς,ίσως, λόγους. Για την ευρεία κοινότητα του νέου ήχου, ήταν πράγματι «τομή» μιας και σε ένα διήμερο γεγονός, βρέθηκε στην Αθήνα μια απολύτως αντιπροσωπευτική μπριγάδα του νέου ήχου. Για την ακόμα μεγαλύτερη κοινότητα των φίλων του ροκ, ήταν ένα διήμερο φεστιβάλ με ορισμένα από τα μεγαλύτερα ονόματα σε παγκόσμιο επίπεδο και με τους Clash, που θεωρούνταν τότε η μεγαλύτερη νέα μπάντα. Όσο για τους λοιπούς, ήταν απλώς το μεγαλύτερο συναυλιακό γεγονός που είχε ζήσει η Ελλάδα. Για την πρώτη ομάδα, για όλους εμάς που λατρεύαμε τον νέο ήχο, ακόμα και σε ένα θέατρο να πραγματοποιούνταν, με την παρουσία 2.000-3.000 ατόμων, θα ήταν και πάλι μια τομή. Από την άλλη, ακόμα κι αν δεν ήταν οι Clash, οι Cure και οι Depeche Mode και ήταν, για παράδειγμα, οι Survivor, οι Genesis και ο Bryan Adams θα ήταν για τους υπόλοιπους ένα κορυφαίο γεγονός.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Ήρθε σαν επιστέγασμα των συναυλιών που είχαν προηγηθεί. Σαν να ξεκίνησε ένα όχημα και έκανε όλη αυτή την απίθανη κούρσα τα επόμενα χρόνια, με συναυλίες και χώρους σαν το Ρόδον. Πράγματα αλησμόνητα.   

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: H μεγάλη τομή ήταν επίσης ότι καταλάβαμε ότι τα μεγάλα γκρουπ είναι και μεγάλα στη σκηνή. Ο κόσμος κατάλαβε γιατί κάποια συγκροτήματα γίνονται μεγάλα και κάποια δεν γίνονται.

Το Κοινό του Rock In Athens

Ή αλλιώς, όλοι οι καλοί χωράνε (;).

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Ο κόσμος ήταν σίγουρα λίγο απ’ όλα. Πολλοί πήγαν από περιέργεια, κάποιοι πήγαν για τη φάση: ωραίοι, άσχημοι, πλούσιοι, φτωχοί, ιδιόρρυθμοι, παράταιροι, ταιριαστοί, όλοι ήταν εκεί γιατί δεν είχε ξαναγίνει κάτι τέτοιο.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Ροκάδες, έφηβοι πάνκηδες (καλή ώρα), αριστεροί πανεπιστημιακοί (η αδελφή μου, μαζί πήγαμε), οπαδοί μάλλον της ποπ, απροσδιόριστοι…

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: …πανκιά, κιουράδες, νιουγουεϊβάδες, αρκετοί νεορομαντικοί, πολλά φρίκουλα, σχεδόν καθόλου μεταλλάδες, νέρντουλες που καταλάβαινες ότι είχαν ακούσει καντάρια μουσική (ειδική κατηγορία δαύτοι).

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Ήταν η χαρά του άσχετου που θεωρούσε τον εαυτό του μουσικόφιλο, κάθε καρυδιάς καρύδι… Σύμπασα η «ροκ κοινότητα» είχε έρθει για να δει τα «νέα» μεγάλα ονόματα της ροκ μουσικής.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Από τους παλιοροκάδες που άκουγαν Cream και Barclay James Harvest, μέχρι τα ξυρισμένα κεφάλια και τα λοφία. Από τα καυτά σορτσάκια των κοριτσιών μέχρι τα τζιν μπουφανάκια των μεταλλάδων. Όσοι ήρθαν απλώς συνοδεύοντας κάποιον άλλον, όσοι δεν μπορούσαν να έρθουν μόνοι τους. Όσοι δεν είχαν πολυκαταλάβει που είχαν έρθει. Όλοι παρόντες ή για την ακρίβεια, ικανές ποσότητες από κάθε «καταγεγραμμένη» φυλή ήταν εκεί.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Για τους βαζιβουζούκους (της κάθε φυλής), η αρένα ήταν το μοναδικό σημείο όπου θα μπορούσαν να υπάρχουν. Εκεί, σαφώς και έβλεπες μόνο μεταξύ 16-25, ενώ στις εξέδρες έπαιζαν και πολύ μεγαλύτερες ηλικίες (με μεγαλύτερη την ποσόστωση των γυναικών). Κι εκεί ήταν, κυρίως, οι έχοντες περιέργεια για τα τεκταινόμενα. Άνθρωποι που ναι μεν είχαν δισκοθήκες, αλλά δεν ήταν και τρελαμένοι.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Το vibe, ειδικά τη δεύτερη μέρα, ήταν ενθουσιώδες.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Περιλάμβανε ανυπομονησία και ένταση, αρκετή ποζεριά από ορισμένους αλλά και μια διάχυτη αίσθηση «ελευθερίας». Σε πολύ λίγους, απ΄ότι κατάλαβα εκ των υστέρων, μιλώντας για παράδειγμα με τύπους σαν τον Ταξιάρχη Λιάσκα, υπήρχε και μια αίσθηση δικαίωσης, γιατί αυτός και ορισμένοι άλλοι γνώριζαν από πριν το πόσο σημαντικό ήταν αυτό που θα βλέπαμε. Όχι τόσο με όρους εμπορικούς ή ιδεολογικοπολιτικούς (για τους Clash), αλλά με όρους καθαρά μουσικούς.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Η δική μου αίσθηση ήταν πως όσοι βρισκόμασταν εκεί μέσα, ήμασταν κάτι σαν ένα, μέχρι που είπα σε κάποιον για ένα φοιτητικό συγκρότημα που είχαμε τότε και με κοίταξε με απέχθεια επειδή φόραγα βερμούδα (έκανε τρομερή ζέστη) και μου είπε υποτιμητικά, «Παίζεις εσύ σε συγκρότημα;».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ: Στο Rock In Athens, σαραντάρης τότε εγώ, δεν πήγα μαζί με τους εικοσάρηδες σαν οπαδός συγκροτήματος, ούτε ως ειδικός μουσικοκριτικός. Με ενδιέφερε να αποτυπώσω τους νέους της εποχής. Κι έτσι, με μια άδεια από τον Κώστα Καββαθά και τον Αργύρη Ζήλο του περιοδικού Ήχος & Hi-fi, όπου δημοσίευα δοκιμιακά κείμενα, κατάφερα να μπω στο Καλλιμάρμαρο κρατώντας μια φωτογραφική μηχανή, που απαγορευόταν. Το ενδιαφέρον μου επικεντρωνόταν στους νέους οπαδούς. Πώς ντύνονται, πώς μιλάνε, τι μουσική ακούνε, τι πιστεύουν;

Το Rock In Athens στον Τύπο

«Το μέγα γεγονός», «η κακή νεολαία», η κάλυψη του Ποπ & Ροκ, αλλά…και οι γκάφες των εφημερίδων.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Ο Τύπος στο σύνολό του στην αρχή το παρουσίασε ως μέγα γεγονός. Μετά χωρίστηκαν και ο φίλα προσκείμενος στο ΠΑΣΟΚ το έδειξε σαν όαση πολιτισμού και ο παραδοσιακός δεξιός ως κίνδυνο διαφθοράς. Μετά τα επεισόδια της πρώτης ημέρας, σχεδόν όλοι μιλούσαν για την «κακή νεολαία».

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Δημοσιότητα είχε, μην ξεχνάμε ότι ήταν δύο υπουργεία πολιτισμού από πίσω, δεν υπήρχε περίπτωση να περάσει απαρατήρητο. Ο Τύπος λειτούργησε λίγο όπως θα λειτουργούσε και τώρα: οι μεν έλεγαν τα μεν και οι δε τα δε.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Τότε οι άνθρωποι στις εφημερίδες ήταν μεγαλύτεροι σε ηλικία και δεν μπορούσαν να καταλάβουν στην πραγματικότητα τι συμβαίνει. Μετά, είχε κάλυψη περισσότερο σαν γεγονός κι όχι τόσο για το ότι εκείνη τη στιγμή βλέπαμε τους Clash.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Δεν υπήρχε εμπειρία και οι άνθρωποι που ήταν στα μέσα δεν ήταν όλοι σχετικοί. Ένα από τα ανέκδοτα της εποχής ήταν μια φωτογραφία που είχε κυκλοφορήσει σε μια εφημερίδα στην οποία είναι οι Stranglers με τον Ραμπίνοβιτς, που ήταν τότε διευθυντής της ελληνικής CBS και η λεζάντα στην εφημερίδα έγραφε: «Οι Stranglers με έναν ηλικιωμένο οπαδό τους».

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Ο επίσημος, αστικός Τύπος, δυστυχώς περιορίστηκε στις δεξιώσεις με τους καλλιτέχνες, τα επεισόδια έξω από το Καλλιμάρμαρο και τη «λάμψη» της υπουργού Μελίνας Μερκούρη, που για ορισμένες εφημερίδες ήταν ασφαλώς πιο σημαντική από τις μπάντες. Τόσα ήξεραν, τόσα έγραφαν οι άνθρωποι.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Τη πρώτη μέρα του φεστιβάλ μοίραζαν διαφημιστικά φυλλάδια της εφημερίδας Βραδυνή, τα οποία έλεγαν πόσο κοντά στους νέους είναι η εφημερίδα και διάφορα τέτοια γραφικά. Παραξενεύτηκα που το διάβασα γιατί η εφημερίδα ήταν άκρως συντηρητική στις απόψεις της. Την επόμενη μέρα, μετά τα επεισόδια, οι τίτλοι της μίλαγαν για ροκάδες που τα σπάνε και τέτοια.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Στο ραδιόφωνο έκανα όση περισσότερη προβολή μπορούσα.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Ο μουσικός Τύπος της εποχής, δηλαδή το Ποπ & Ροκ κι ο Ήχος, το κάλυψε με επάρκεια, επιστρατεύοντας μάλιστα μεγάλες πένες για το σχετικό ρεπορτάζ. Παρά τη γκρίνια ορισμένων μουσικογραφιάδων για επιμέρους πτυχές του διημέρου, η κάλυψη ήταν ικανοποιητική: ξερολισμός με ολίγη ανάλυση, τίμιο ιδρωμένο ρεπορτάζ με ολίγη παραφιλολογία.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Θυμάμαι χαρακτηριστικά την κάλυψη από το ιστορικό Ποπ + Ροκ. Πολυσέλιδο αφιέρωμα, τόσο παρασκηνιακά, όσο και αναλυτική κάλυψη κριτική των δύο ημερών του φεστιβάλ. Για την πρώτη πρέπει να είχε γράψει ο Νίκος Μποζινάκης και για τη δεύτερη ο Νίκος Κοντογούρης. Και οι δύο κριτικές, πάντως, ήταν ενθουσιώδεις αναφορικά με τους Cure και τους Clash.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Για μένα, η «κάλυψη» του φεστιβάλ μόνο δημοσιογραφική δεν ήταν…Με την έννοια πως δεν έβλεπα τον εαυτό μου ως δημοσιογράφο. Ήμουν ένα 22χρονο παιδί που έτσι και αλλιώς θα πήγαινα στη συναυλία. Πήγα τσάμπα και θα έγραφα για αυτά που θα άκουγα/έβλεπα/ζούσα.

«[…] O κόσμος την πρώτη ημέρα ήταν λιγότερος από ό,τι αναμενόταν για να γίνει περισσότερος αργότερα με την είσοδο των τζαμπατζήδων που έδωσαν μάχη σώμα με σώμα με την αστυνομία για να μπουν (λυπηρά τα γεγονότα που διεξήχθησαν έξω από το στάδιο. Αίμα, φωτιές, ξυλοδαρμοί, πυροβολισμοί, τραυματισμοί ήταν τα αποτελέσματα. Αιτίες: το φαινομενικά ακριβό εισιτήριο, η στάση του “είμαστε ροκάδες”, η αδιαλλαξία των διοργανωτών, ο ζήλος των αστυνομικών. Και πάλι ο κίτρινος Τύπος έδρασε την άλλη μέρα με επικεφαλής εφημερίδες όπως το “Έθνος” που ξαφνικά το είδαν τηρητές της παραδόσεως και του πολιτισμού μας. Πάντως γεγονός είναι ότι τέτοια επεισόδια βλάπτουν μόνο και μόνο το ροκ).

[…] Ίσως υπερεκτιμώ την εμφάνιση των Depeche Mode γιατί τα προηγούμενα ονόματα απότυχαν. Γνήσιο, νεανικό γκρουπ, με ευπρόσωπο ήχο, απέδειξαν την ανοδική πορεία τους.

[…] Η υποδοχή του Boy George γύρω στις 12.00 η ώρα κάθε άλλο παρά θερμή ήταν. Κέρματα, μπουκάλια με νερό εκσφενδονίστηκαν, βρισιές ανταλλάχτηκαν και μάλιστα αρκετά αισχρές.

Θέλουμε να κάνουμε εδώ μερικές διευκρινήσεις. Δεν συμπαθούμε ούτε εμείς τον Boy George, αυτόν τον έξυπνο παλιάτσο με τα κιμόνο και τα κομμένα ξεχαρβαλωμένα μαλλιά. Όμως από την άλλη αμφισβητούμε το κίνητρο αυτών που έριξαν όλα αυτά τα αντικείμενα. Γιατί κύρια αιτία ήταν ότι ο Boy George ήταν “κουνιστός”, “αδερφή” και έτσι παρουσιαζόταν πάνω στη σκηνή. Αυτό είναι ρατσισμός, φασισμός. Λυπάμαι πολύ για το ροκ κοινό που έβγαλε τα σεξουαλικά του απωθημένα.» αποσπάσματα από την ανταπόκριση του Νίκου Μποζινάκη για την 1η ημέρα του Rock In Athens για το Ποπ & Ροκ, τεύχος 90, Αύγουστος ‘85

Οι Εμφανίσεις του Rock In Athens

Από το λάθος των Stranglers στο “Golden Brown” μέχρι τα «καφριλίκια» στους Culture Club κι από το εντυπωσιακό ιωε των πιτσιρικάδων Depeche Mode μέχρι την επέλαση των Clash, οι εμφανίσεις του διημέρου, πέρασαν αυτόματα στον θρύλο. Ή και όχι για όλους…

The Clash

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Μόνο προετοιμασμένοι δεν ήμασταν για τις συνθήκες που θα αντιμετωπίζαμε…

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Το μεγάλο πρόβλημα μέσα στο χώρο ήταν η παντελής έλλειψη υποδομών για κάτι τέτοιο. Αρνήθηκα να πάω τουαλέτα από αυτά που άκουγα από τους επισκέπτες των ελάχιστων wc, δεν πήγα σε καμιά σειρά για το οτιδήποτε αν και ήμουν στα όρια της ολοκληρωτικής αποτυχίας σε επίπεδο προετοιμασίας σχετικά με το τι χρειάζεται να έχει κάποιος σε ένα φεστιβάλ κάτω από συνεχή ήλιο. Δεν είχα καπέλο (δεν υπήρχε περίπτωση να χαλάσει το μαλλί), πλαστικά μπουκάλια νερό εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν με την άνεση τη σημερινή, δεν ήταν κάτι το απλούστατο, γι αυτό και πηγαίναμε στις πρώτες σειρές και μας κατάβρεχαν για να μην πάθουμε αφυδάτωση.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Οι Telephone ήταν το παλαιό (ροκ) που είχε ανέβει στο (λάθος) βαγόνι του νέου ροκ.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Οι Stranglers μου ήταν αδιάφοροι και τότε και τώρα.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Ήταν value for money….Αρκεί να μην έχεις ιδιαίτερες απαιτησεις και να μη «μασάς» με κλισέ.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Από τους Stranglers κρατάω το τραγικό λάθος του Cornwell στο σόλο του “Golden Brown” (κάτι που ο Jean Jacques δε θα ξεχάσει ποτέ). Είχα βγάλει εισιτήριο για τον φίλο μου τον Δημήτρη που θα ερχόταν από τη Νέα Υόρκη για να τους δούμε μαζί λάτρευε το “Golden Brown” και τα πήρε κι αυτός μ εκείνο το λάθος.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Talk Talk, μέσα στο κατακαλόκαιρο, στο σταυροδρόμι μεταξύ ποπ και άβαν γκαρντ, με τον ήλιο ντάλα…Ποιος δίνει σημασία;

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Είχα μόνο ένα πακέτο με μπισκότα στην κωλότσεπη τα οποία έγιναν κομμάτια και απλά έτρωγα τα ψίχουλα την ώρα που έπαιζε η Nina Hagen γιατί είχα αρχίσει να λιμοκτονώ, μιας και είχα φάει μόνο μισό σάντουιτς σε τράκα από ελαφρώς πιο προνοητικό από εμένα φίλο.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Η Nina Hagen ήταν ένα μπουρλέσκ θέαμα επιπέδου Αννίτα Πάνια.

The Stranglers
Nina Hagen

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Ακούστηκαν γιούχα όταν ο Σγόντζος προανήγγειλε τους Depeche Mode, τα οποία μετατράπηκαν σε υστερία όταν ο Gahan άρχισε να στροβιλίζεται με τη πειρατική του μπέρτα στο “Something To Do”.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Ήταν η κορυφαια εμφανιση του διημερου, αποσαφήνισαν τι σημαινει να εισαι ενα Μεγαλο ΠΟΠ συγκροτημα με ΡΟΚ ηχο και attitude.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Οι Depeche Mode τότε ήταν 3-4 χρόνια συγκρότημα, δεν είχαν κάνει ακόμα το μεγάλο μπαμ, ήταν η στιγμή που άρχιζαν να γίνονται πολύ γνωστοί. Η σκηνική τους παρουσία ήταν εντυπωσιακή. Ήμουν μαζί τους όλες τις μέρες, πήγαμε και μια εκδρομή στην Ύδρα με τον Πετρίδη και τον Ζουγρή και κάτσαμε μια μέρα εκεί. Αυτός που ήταν ο πιο απόμακρος απ’ όλους ήταν ο Martin Gore, εγώ γνωρίστηκα πολύ καλά με τον Alan Wilder. Ήμασταν κοντά στην ηλικία και είχαμε να μιλήσουμε για πολλά πράγματα. Θαύμαζαν τον Daniel Miller της Mute και πίστευαν ότι ό,τι είχαν καταφέρει ήταν εξαιτίας αυτού του άγιου ανθρώπου. Ήταν πολύ καθημερινοί και χαρούμενοι.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Ήταν ενθουσιασμένοι από την εμφάνισή τους εδώ. Αυτή η εμφάνιση προκάλεσε ίσως αυτή την υστερία στην Ελλάδα μαζί τους. Είχαμε πάει την επόμενη μέρα στην Ύδρα και είχαν ξετρελαθεί. Ήταν μικρά παιδιά ακόμα, στο ξεκίνημά τους, ήταν πολύ απλοί. Φαντάσου τους πήγαμε εκεί και δεν τους ήξερε κανείς, πήγαμε με το πλοίο της γραμμής.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Τα επόμενα χρόνια, τους είδα και τους συνάντησα πολλές φορές και η σκηνική παρουσία που είχαν στην Αθήνα ήταν το τίποτα μπροστά σε αυτά τα show που έκαναν έξω. Αν τους είχαμε δει έτσι και στο Καλλιμάρμαρο, θα ήταν πολύ μεγαλύτερη η απήχησή τους στην Ελλάδα πιστεύω.

Depeche Mode
Culture Club

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Η εμφάνιση των Culture Club ήταν η πιο γενναία απέναντι στις ροκ κοινοτοπίες και τη γενική ασχετοσύνη/ημιμάθεια.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Το όλο λυπηρό φαινόμενο ήταν αποτέλεσμα της συναυλιακής μας παιδείας αλλά και απότοκο της διαμάχης των 70s ανάμεσα σε οπαδούς της mainstream μουσικής και των οπαδών του rock γενικότερα.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Σεξιστικά καφριλίκια…Μην ξεχνάς ότι μιλάμε για μια εποχή που ακόμα και με το να φοράς, όχι τίποτα ακραίο, ένα απλό σκουλαρίκι, ήσουν δαχτυλοδειχτούμενος. Είχε βελτιωθεί κάπως η κατάσταση σε σχέση με τη «μαυρίλα» του ’70, αλλά και πάλι… 

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Ένα μέρος του κοινού έκανε επίδειξη ανδρισμού. Την άλλη μέρα εγώ με τον Γιώργο Μακράκη είχαμε πάρει τον Boy George σε μια μικρή κρουαζιέρα με ένα μικρό σκάφος και προσπαθούσαμε να του πούμε, μη στεναχωριέσαι, δεν είναι έτσι…

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Δεν ήμουν από αυτούς που πέταξαν, δεν ένιωθα δα και καμία αποστροφή για αυτούς, αλλά ντρέπομαι που δεν είχα το θάρρος να φωνάξω ενάντια σε αυτό. Είμαι σίγουρος ότι αν είχε αρχίσει ένας να κράζει τους κωλοπαιδαράδες, θα είχε ακολουθήσει και άλλος κόσμος.

The Cure

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Έπεσε το ρεύμα στο ξεκίνημα της εμφάνισης των Cure.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Ήξερα λίγα πράγματα για τη μπάντα, αλλά κάτι μου έλεγε ότι θα είχαν ενδιαφέρον και πράγματι, με όρους «πρωτοεμφανιζόμενου» (στη ζωή μου), οι Cure του 1985 ήταν μια από τις ωραιότερες μπάντες που είδα ποτέ.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Ήταν στην ακμή τους, με ανατριχιαστικές εκτελέσεις στο “A Forest” (τι μπάσο!) και στο “The Hanging Garden”.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Τη θεωρώ μία από τις καλύτερες συναυλίες που έχω δει στη ζωή μου. Είχα μείνει με το στόμα ανοιχτό, δεν πίστευα αυτό που ένιωθα. Ήταν μια εμπειρία σχεδόν μεταφυσική. 

The Clash

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Και βέβαια, οι Clash.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Κι ας ήταν λειψοί.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Ενώ για μένα είναι όντως το δεύτερο μεγαλύτερο ροκ συγκρότημα στον κόσμο, εκείνο το βράδυ με απογοήτευσαν εντελώς. Φαντάζομαι πως με τον Mick Jones, δεν θα ήταν έτσι η μπάντα. Δεν μου άρεσε το πως ήταν παιγμένα τα κομμάτια, από την άλλη, δεν ήταν η μπάντα που είχα αγαπήσει, ήταν -1, +2 μέλη. Και η μπάντα είναι μπάντα, δεν είναι το ίδιο άμα λείπει ο ένας βασικός, είναι σαν να λείπει από τους Stones o Richards ή ο Jagger. 

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Η είσοδος των Clash ήταν για μένα μια μορφή «Αποκάλυψης».

ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΖΙΝΑΚΗΣ: Οι Τιτάνες θεομαχούσαν στα μαρμαρένια αλώνια του σταδίου.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Μετά από δύο ημέρες ζέστης, δίψας, σκόνης, ορθοστασίας, αναμονής, δεν ξέρω που βρήκα τη δύναμη να τρέξω από τις κερκίδες που ήμουν αραχτός για να ξαποστάσω λίγο κατά τη διάρκεια του (ατελείωτου) διαλείμματος πριν την είσοδό τους. Ήταν τέτοια η ένταση της στιγμής, ήταν τέτοιο το πάθος της αναμονής, ήταν τέτοια η δύναμη των 18 χρόνων μου, που πέταξα σαν πουλάκι μέχρι το νέφος των πρώτων γραμμών.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Έκλαιγα στα πρώτα τρία τραγούδια των Clash από τη συγκίνηση μου, αυτό λέει κάτι θαρρώ.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: O Joe Strummer στα άσπρα με καροτί μαλλί, ο αεικίνητος Paul Simonon, αιώνιος ντεσπεράντο και οι πιτσιρικάδες της μπάντας. Το “London Calling”, το “Guns of Brixton”, το “Janis Jones” και το καινούριο τότε “This Is England”, σε απόσταση αναπνοής. Εμπειρία που σου αλλάζει τη ζωή. Χρόνια αργότερα, σε μια συνέντευξη που μου παραχώρησε ο Strummer στον Rock Fm, του είπα στον αέρα: “If it wasn’t for The Clash, I would be a fucking lawyer” (μτφρ.: «Αν δεν υπήρχαν οι Clash, θα είχα γίνει ένας γαμημένος δικηγόρος») Η εμπειρία των Clash στο Rock In Athens στάθηκε καθοριστική γι’ αυτό. 

Τα Παρατράγουδα του Rock In Athens

Το τσουχτερό (για την εποχή) εισιτήριο των 2.000 δραχμών (1.200 για κάθε μέρα ξεχωριστά, 2.000 για το διήμερο, με κάποια εισιτήρια των 500 δραχμών τη δεύτερη μέρα, κατόπιν των αντιδράσεων) οδήγησε σε εντάσεις έξω από το στάδιο. Πολλοί από αυτούς που ήταν μέσα, βέβαια, δεν κατάλαβαν τίποτα και συνέχιζαν να βρίσκονται σε κλίμα γιορτής…

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Τα πράγματα οικονομικά τότε ήταν πιο καλά από ό,τι είναι σήμερα, βέβαια τα δύο χιλιάρικα του εισιτηρίου ήταν πολλά. Ήμουν μέσα στον χώρο από νωρίς (ήμουν μαζί με τους Depeche Mode), έπρεπε κάποια στιγμή να βγω να πάρω το κορίτσι που με περίμενε. Και γίνονται οι φασαρίες και ευτυχώς που είχα το πάσο μαζί μου και γλιτώσαμε το ξύλο. Αυτά βέβαια πάντα γίνονταν και θα γίνονται. 

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΙΡΙΤΑΣ: Με το που τελείωσαν οι πανελλήνιες που έδωσα τον Ιούνιο, δούλεψα σε ένα μπάρμπα μου στην τοποθέτηση ξύλινων πατωμάτων και έβγαλα καλά φράγκα οπότε το εισιτήριο ήταν κάτι που μπορούσα να προσφέρω στον εαυτό μου χωρίς να σκοτιστώ για τα χρήματα σε σοβαρό βαθμό. Ήμουν και τις δύο ημέρες μέσα, τα επεισόδια της πρώτης ημέρας από την άλλη ήταν κάτι στάνταρ στις συναυλίες εκείνες τις εποχές δεν ήταν κάτι το αναπάντεχο αυτό που συνέβη.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Δεν θα το χαρακτήριζα επεισοδιακό, τουλάχιστον γι’  αυτούς που βρίσκονταν μέσα από νωρίς. Ακόμα και τη στιγμή της κορύφωσης των επεισοδίων έξω από το Καλλιμάρμαρο, η εικόνα μέσα ήταν τελείως εορταστική και χαλαρή· σε καμία περίπτωση δεν είχαμε καταστάσεις τύπου Rory Gallagher στη Φιλαδέλφεια. Όσο για τις στιγμές έντασης με τους Culture Club, ήταν τόσο σύντομες και περιορισμένες σε μερικές δεκάδες ανθρώπους που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να χαρακτηρίσουν το διήμερο. Όπως γράφω και στο βιβλίο, εγώ προσωπικά δεν το πήρα καν χαμπάρι, εκεί πίσω κουρασμένος, εξουθενωμένος και εκστασιασμένος που ήμουν…

Το εισιτήριο του Rock In Athens.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Η πρώτη μέρα ήταν επεισοδιακή (το ξέρω γιατί συμμετείχα!). Λίγο έλειψε να καεί το άλσος. Δόθηκε όμως κάποια στιγμή εντολή να ανοίξουν οι πύλες και έληξε εκεί.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Όντας μέσα από νωρίς, δεν πήρα χαμπάρι τίποτα εκτός από τις φωτιές στους Stranglers.Προφανώς και έγιναν σκηνικά αλλά δεν ήμουν εκεί για να συντηρήσω τον μύθο.

Rock In Athens, 35 Χρόνια Μετά

Η γεύση που μένει από μια, από κάθε άποψη, “once in a lifetime” εμπειρία.

ΝΙΚΟΣ ΠΕΤΡΟΥΛΑΚΗΣ: Αυτό που μου μένει ακόμα, είναι η πικρή γεύση των Clash. Είναι το μεγάλο μου απωθημένο. Και πήγα με τόση αγωνία και λαχτάρα, αλλά, για μένα, ήταν απογοήτευση. 

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: Ήμουν ενθουσιασμένος. Γιατί έβλεπα ότι αυτό το φεστιβάλ, με την ανταπόκριση που είχε, έβαζε τις βάσεις για πολλά σπουδαία πράγματα που ερχόντουσαν.  

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ: Για μένα ήταν σίγουρα ένα από τα ωραιότερα διήμερα της ζωής μου, ένα ταξίδι στο όνειρο, κάτι που έμεινε χαραγμένο στη μνήμη μου μέχρι σήμερα και μάλλον δεν θα φύγει από αυτή ποτέ. Σε λιγότερο από δύο χρόνια από το καλοκαίρι του 1985 είχα στα χέρια μου το δικό μου φανζίν, την Εντροπία, με σκοπό να γράφω πλέον και να μοιράζομαι με φίλους αυτό που άκουγα σε δίσκους κι έβλεπα σε live, αυτά που μάθαινα συζητώντας με μουσικούς και δισκογραφικές, χωρίς την παρέμβαση επαγγελματιών δημοσιογράφων κι εκδοτών.  Σήμερα, 35 χρόνια μετά, συνεχίζω να το κάνω με λιγότερη αποτελεσματικότητα αλλά με το ίδιο πάθος. Λίγο είναι αυτό;

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ: Το Rock In Athens ήταν ένας σημειωτικός και ηχητικός rock μύθος.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΙΛΙΣΜΑΝΗΣ: Αξέχαστο αν είχα εγγόνια θα τους μίλαγα συνέχεια γι αυτό.

Ο Θανάσης Αντωνίου είναι δημοσιογράφος, ιδρυτής κι εκδότης του μουσικού φανζίν Εντροπία. Είναι ένας από τους ειδικούς συνεργάτες του βιβλίου του Γιώργου Τουρκοβασίλη, Rock In Athens ’85 Φωτογραφικές Αποτυπώσεις Ενός Ηχητικού Μύθου.

Ο Μανώλης Κιλισμανής έχει κυκλοφορήσει το πρώτο του βιβλίο με τίτλο Στο Χωριό και συμμετέχει στη συλλογή Πανδημία με ένα διήγημά του (αμφότερα από τις εκδόσεις 24 γράμματα).

Ο Θανάσης Μήνας, όταν δεν διαβάζει βιβλία, βρίσκεται πίσω από το μικρόφωνο του Inner City Blues, Στο Κόκκινο (κάθε Σάββατο και Κυριακή, 20:00-22:00 στους 105,5).

Ο Νίκος Μποζινάκης κάλυψε το Rock In Athens για το Ποπ & Ροκ.

Ο Γιάννης Πετρίδης, το 1985, ήταν στη Virgin. Και τότε και τώρα, μας πηγαίνει ραδιοφωνικά Από τις 4 στις 5.

O Νίκος Πετρουλάκης, επίσης το 1985 δούλευε στη Virgin. Τώρα κάνει Εξομολογήσεις Ενός Βινυλιομανούς, Στο Κόκκινο, κάθε Σάββατο και Κυριακή, 22:00-00:00.

Ο Στυλιανός Τζιρίτας συμμετείχε ως ειδικός συνεργάτης στο βιβλίο Rock In Athens Φωτογραφικές Αποτυπώσεις Ενός Ηχητικού Μύθου. Κατά τ’ άλλα, κινείται γύρω από και μέσα στον ήχο με κάθε τρόπο. Τον διαβάζετε στο mic.gr, τον ακούτε στη Συχνοτική Συμπεριφορά μαζί με τον Χάρη Συμβουλίδη, Στο Κόκκινο, κάθε Σάββατο και Κυριακή, 16:00-18:00, αλλά στους ΜΑΣ, ενώ τον βρίσκετε και πίσω από το label A Man Out of a Man.

Ο Γιώργος Τουρκοβασίλης φωτογράφισε το Rock In Athens. Το βιβλίο του, Rock In Athens – Φωτογραφικές Αποτυπώσεις Ενός Ηχητικού Μύθου, κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2018 από τις εκδόσεις Στο Περιθώριο. Τον ευχαριστούμε για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού, αλλά και τον Δημήτρη Αργυρόπουλο που έκανε τη διαδικασία πιο εύκολη.

Φωτογράφος Γιώργος Τουρκοβασίλης Ελένη Τζαννάτου www.avopolis.gr

Mick Jagger, 77 χρόνια νέος Σπάνιες φωτογραφίες του θρύλου των Rolling Stones που σβήνει 77 κεράκια στην τούρτα της ζωής του.

Αν υπάρχει ένας ζωντανός θρύλος που αυτή τη στιγμή ορίζει την ιστορία του ροκ, του cool και της μη γήρανσης αυτός δεν είναι άλλος από τον Mick Jagger. Παραμένει ένας από τους διασημότερους άντρες του πλανήτη για περισσότερο από μισό αιώνα. Σήμερα, 26 Ιουλίου, γιορτάζει τα 77α γενέθλιά του και το Esquire ανατρέχει πίσω στην πορεία του, μέσα από 40 εικόνες.

Πορτραίτο του τραγουδιστή των Rolling Stones, Mick Jagger. Λονδίνο, 1964.
ΜΙΚ 2
Φτιάχνοντας τα μαλλιά του πριν από μία τηλεοπτική εμφάνιση στο BBC, το 1963.
ΜΙΚ 3
Ο Mick Jagger και το τσιγάρο του. Λονδίνο, 1964.
ΜΙΚ 4
Προβάροντας ένα δερμάτινο parka με χνουδωτή κουκούλα από την γκαρνταρόμπα του, το 1964.
ΜΙΚ 5
Απολαμβάνοντας το τσιγάρο του. Λονδίνο, 1964.
ΜΙΚ 6
Περικυκλωμένος από φωτογράφους, όταν φτάνει στο δικαστήριο για να ασκήσει έφεση κατά της  καταδίκης του για ναρκωτικά, το 1967. Η ποινή του μειώθηκε από τρεις μήνες φυλάκισης σε υπό όρους απαλλαγή με αναστολή.
ΜΙΚ 7
Στον αέρα για Βραζιλία, στις αρχές του 1968.
ΜΙΚ 8
Ομαδική φωτογράφιση των Rolling Stones, το 1968. Ξεκινώντας από πάνω αριστερά και δεξιόστροφα: Charlie Watts, Bill Wyman, Brian Jones (1942-1969), Mick jagger και Keith Richards.
ΜΙΚ 9
Ο Mick Jagger πρωταγωνιστεί ως Turner, στην ταινία Performance του Nicolas Roeg, το 1968. Χρησιμοποιεί μία Rolls Royce που είχε δανείσει στην παραγωγή ο John Lennon.
ΜΙΚ 10
Σε συναυλία του 1969.
ΜΙΚ 11
Από εμφάνισή του σε τηλεοπτικό show, το 1969.
ΜΙΚ 13
Η Marianne Faithfull και ο Mick Jagger στο αεροδρόμιο του Λονδίνου, το 1969.
ΜΙΚ 13
Σε μία αιώρα με την κιθάρα του, στο σπίτι του στην Καλιφόρνια και λίγο πριν το αμερικάνικο tour των Rolling Stones, τον Οκτώβριο του 1969.
ΜΙΚ 14
Αστυνομικοί συνοδεύον τον Mick Jagger και την πρώην σύντροφό του, Marianne Faithfull, στο δικαστήριο, στις 26 Ιανουαρίου 1970. Κλήθηκαν να πληρώσουν πρόστιμο $480 για κατοχή μαριχουάνας.
ΜΙΚ 15
Ο Keith Richards, η Anita Pallenberg, ο γιος τους Marlon και ο Mick Jagger στο αεροδρόμιο του Λονδίνου πριν από μία πτήση για την Κοπεγχάγη, στις 29 Αυγούστου 1970.
ΜΙΚ 17
Στο τιμόνι μίας Morgan Plus 8 Roadster, έξω από το ξενοδοχείο Byblos στο Σεν Τροπέ, τον Μάιο του 1971.
ΜΙΚ 18
Λονδίνο, Μάιος του 1972.
ΜΙΚ 18
Ο Mick Jagger με panama hat και two-tone παπούτσια, τον Οκτώβριο του 1973. 
ΜΙΚ 19
Live στη σκηνή, το 1973.
ROLLING STONES 20
Οι Rolling Stones ποζάρουν κατά τη διάρκεια γυρισμάτων για το βίντεο κλιπ του ‘It’s Only Rock ‘n Roll (But I Like It), τον Ιούνιο του 1974 στο Λονδίνο. Η σκηνοθεσία ήταν του Michael Lindsay-Hogg. Από αριστερά προς τα δεξιά: Mick Taylor, Mick Jagger, Charlie Watts και Bill Wyman.
mick jagger
Λικνιζόμενος πριν από ένα show για το Tour of the Americas το 1975.
mick jagger
Παρακολουθώντας τις τρέχουσες εξελίξεις κατά τη διάρκεια του tour of the Americas το 1975 μέσα στο ιδιωτικό αεροσκάφος των Rolling Stones. Δεξιά του ο κιμπορντίστας Billy Preston.
mick jagger
Με λευκό jacket το 1975.

mick jagger
Χορεύοντας στη σκηνή σε κάποια συναυλία στο αμερικανικό tour το 1975.
mick jagger
Με κλασικά Ray Ban στον δρόμο για τις συναυλίες στο Λονδίνο το 1975.
mick jagger
Live από τη Νέα Υόρκη, 1975.
mick jagger
Live από τη Νέα Υόρκη, 1975.
mick jagger
Live από τη Νέα Υόρκη, 1975.
mick jagger
6 Μαρτίου 1976, live στο The San Antonio Convention Center του Τέξας.
mick jagger
Under his thumb, 1976.
mick jagger
Με τον Andy Warhol σε ένα πάρτι στη Νέα Υόρκη το 1977.
mick jagger
1979, στο Παρίσι με γενειάδα και το μοντέλο Jerry Hall.
mick jagger
Στο Λονδίνο το 1979.
mick jagger
Στο πίσω μέρος ενός αυτοκινήτου με το κορίτσι του Jerry Hall, στο Παρίσι, το 1979.
mick jagger
Live από το wembley το 1982.
mick jagger
Με την Tina Turner στην sold out συναυλία για το Live Aid στο JFK Stadium της Φιλαδέλφεια, στις 13 Ιουλίου 1985.
mick jagger
Στα γυρίσματα για το video clip του “One Hit (To the Body)” μαζί με τον Keith Richards τον Μάιο του 1986.
mick jagger
Mick Jagger, David Bowie και Paul McCartney live από το Wembley του Λονδίνου στις 20 Ιουνίου 1986.
mick jagger
H Jerry Hall και ο Mick Jagger σε ένα πάρτι στο Παρίσι το 1982.
mick jagger
Ένα ακόμα τραγούδι. Με τον Keith Richards κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Γράφει: Μπάμπης Δούκας www.esquire.com.gr

Ρίνγκο Σταρ: Πώς το ασθενικό αγόρι από το Λίβερπουλ έγινε μέλος των Beatles

Ρίνγκο Σταρ: Πώς το ασθενικό αγόρι από το Λίβερπουλ έγινε μέλος των Beatles. Από την αφάνεια και τη φτώχεια στην κορυφή. Ο ίσως πιο «αγνοημένος» από τα τέσσερα μέλη των θρυλικών Beatles, ο Ρίνγκο Σταρ, έχει αναμφισβήτητα την πιο συναρπαστική ζωή μέχρι να φτάσει στο αποκορύφωμα της δόξας του.

Βγαίνοντας στο μπαλκόνι του Δημαρχείου του Λίβερπουλ υπό τον ήχο κραυγών 20.000 θαυμαστών του συγκροτήματος που βρίσκονταν από κάτω, ο Ρίνγκο Σταρ, ο ντράμερ ων Beatles, είχε μείνει πραγματικά έκπληκτος.

Ηταν το 1964, η Beatlemania ήταν στο αποκορύφωμά της και οι Fab Four ο Ρίνγκο Σταρ, ο Τζον Λένον, ο Πολ ΜακΚάρτνεϊ και Τζορτζ Χάρισον, είχαν επιστρέψει στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, το Λίβερπουλ, όπου τους είχαν υποδεχτεί πανηγυρικά.

Ερχόμενοι από μια παγκόσμια περιοδεία που είχε εκτοξεύσει την καριέρα τους, τους έδωσαν τα κλειδιά της πόλης και αστυνομική συνοδεία για να τα βγάλουν πέρα σε δρόμους γεμάτους με 200.000 υστερικούς θαυμαστές.

Από το πλεονεκτικό του σημείο ψηλά στο μπαλκόνι, ο Ρίνγκο, που γιόρτασε τα 80α γενέθλιά του την Τρίτη 7 Ιουλίου, είδε πιο καθαρά από ποτέ πόσο μακριά είχε φτάσει.

Περίπου ένα μίλι μακριά βρισκόταν η οδός Myrtle, όπου είχε περάσει ένα χρόνο σε παιδικό θάλαμο, η πρώτη από τις πολλές διαμονές του σε νοσοκομείο ως άρρωστο παιδί.

Όχι πολύ μακριά από αυτά τα μέρη όπου, λίγα χρόνια νωρίτερα, είχε εργαστεί σε δουλειές χωρίς προοπτική για να ξεκινήσει η ζωή του.

Και στο βάθος, δίπλα στις αποβάθρες κάτω από ένα πυκνό σύννεφο καπνού άνθρακα, υπήρχαν τα σπίτια του Dingle, της περιοχής της εργατικής τάξης όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, και όπου η μητέρα του εργάστηκε σε χαμηλόμισθους θέσεις εργασίας για να πληρώνει τους λογαριασμούς.

Συχνά παραμελημένος από τους ιστορικούς των Beatles, η ιστορία της ανόδου του Ρίνγκο από την αφάνεια της φτώχειας σε έναν από τους πιο διάσημους ανθρώπους του 20ού αιώνα είναι η πιο αξιοσημείωτη από τους Fab Four.

Ενώ θεωρήθηκε ως το λιγότερο σημαντικό μέλος της μπάντας, ήταν ο τελευταίος που μπήκε στο συγκρότημα και με λίγα μόνο τραγούδια στο όνομά του, πολλοί κριτικοί συμφωνούν ότι η συμβολή του ντράμερ στο κουαρτέτο ήταν, αντίθετα, το κλειδί για τη φανταστική επιτυχία του.

Ο Γιόκο Όνο, μιλώντας στην τελετή του 2015, όταν ο Ρίνγκο μπήκε στο Rock and Roll Hall of Fame χρόνια αργότερα από τους άλλους είπε: «Κανείς δεν θα το πιστέψει, αλλά ήταν ο πιο σημαντικός Beatle».

Τα δύσκολα παιδικά χρόνια του Ρίνγκο Σταρ

Γεννήθηκε ως Ρίτσαρντ «Ρίτσι» Στάρκεϊ (Richard “Ritchie” Starkey) στις 7 Ιουλίου 1940. Η παιδική του ηλικία, όπως την περιέγραψε ο βιογράφος των Beatles, Bob Spitz, «είναι ένα ντικενσιανό χρονικό δυστυχίας».

Τους πρώτους μήνες της ζωής του, γερμανικές βόμβες έπεσαν στις αποβάθρες και στον τερματικό σταθμό πετρελαίου κοντά στο σπίτι του στο Dingle, τη φτωχότερη περιοχή του Λίβερπουλ.

Τα πράγματα έγιναν ακόμη πιο δύσκολα όταν ο μπαμπάς του Ρίτσαρντ, γνωστός ως «Big Ritchie», έφυγε από την οικογένεια όταν ο μικρός Ρίτσι ήταν μόλις τριών ετών. Ελάχιστες φορές τον είδε μετά από αυτό.

Η μαμά Έλσι μετακόμισε σε ένα ακόμη μικρότερο σπίτι με ταράτσα και ανέλαβε πολλές δουλειές για να στηρίξει τον εαυτό της και τον γιο της.

«Έκανε τα πάντα. Έτριβε τα σκαλοπάτια, ήταν μπαργούμαν, εργάστηκε σε ένα κατάστημα τροφίμων. Έπρεπε να κερδίσει τα προς το ζην», περιγράφει ο Ρίνγκο.

Ο πρώτος δάσκαλός του, ο Ενιντ Γουίλιαμς, θυμάται τον νεαρό Ρίνγκο ως «πολύ ήσυχο και μάλλον ευαίσθητο». «Ήταν μοναχοπαίδι και μάλλον κακομαθημένο. Έμεινε έξω από το σχολείο αρκετά, είχε πολλά κρυολογήματα και διάφορα άλλα». Στην πραγματικότητα, τα προβλήματα υγείας του ήταν σοβαρά.

Τα προβλήματα υγείας του Ρίνγκο Σταρ

Σε ηλικία έξι ετών, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με ρήξη σκωληκοειδίτιδας. Εξελίχθηκε σε εσωτερική λοίμωξη, περιτονίτιδα, που τον άφησε σε κώμα για αρκετές ημέρες.

Στη μητέρα του, είπαν τρεις φορές ότι ο γιος της δεν θα τα έβγαζε τη νύχτα. Πέρασε ένα χρόνο στο νοσοκομείο, λείποντας τόσο πολύ από το σχολείο έφθασε σε ηλικία οκτώ χρονών, να μην μπορεί ακόμη να διαβάσει ή να γράψει.

Λίγους μήνες πριν από τα 13α γενέθλιά του, η Έλσι παντρεύτηκε τον Χάρι Γκράιβς, έναν ζωγράφο και διακοσμητή από το Λονδίνο, ο οποίος θα γινόταν η πατρική φιγούρα στη ζωή του Ρίνγκο. Ο Ρίνγκο είπε αργότερα: «Ήταν υπέροχος. Έμαθα την ευγένεια από τον Χάρι».

Αλλά μόλις λίγες εβδομάδες μετά το γάμο της μαμάς του, ο Ρίνγκο έπαθε φυματίωση. Πέρασε 10 εβδομάδες στο νοσοκομείο Myrtle Street πριν μεταφερθεί στο Sanesium Heswall στο Wirral, όπου θα περάσει τα επόμενα δύο χρόνια της ζωής του, χωρίς να επιστρέψει ποτέ στο σχολείο.

Ετσι ερωτεύτηκε τα ντραμς

Κατά τη διάρκεια αυτής της παραμονής του στο νοσοκομείο, του γεννήθηκε η αγάπη για τα ντραμς.

«Εμπαινε αυτή η γυναίκα… και για να μας κρατήσει απασχολημένους, ερχόταν με κρουστά, μαράκες, τρίγωνα, μικρά ντραμς και στικς. Σου έδειχνε την κόκκινη κουκκίδα και χτυπούσες το τύμπανο, στη συνέχεια σου έδειχνε την κίτρινη κουκκίδα και θα χτυπούσες το τρίγωνο ή τη μαράκα», θυμάται ο Ρίνγκο Σταρ.

«Τότε ερωτεύτηκα τα ντραμς. Και από τότε το μόνο που ήθελα, ήταν να γίνω ντράμερ», εξομολογείται.

Όταν βγήκε από το νοσοκομείο σε ηλικία 15 χρονών, ξεκίνησε να εργάζεται. «Έπρεπε να δουλέψω στον σιδηρόδρομο, στις βάρκες και σε ένα εργοστάσιο για αρκετά χρόνια, πριν το όνειρό μου γίνει πραγματικότητα», προσθέτει.

Αλλά τα χρήματά του δεν ήταν ακόμα αρκετά για να αγοράσει όλον τον εξοπλισμό για τα ντραμς. Αντ ‘αυτού, αγόρασε μία γκρανκάσα για 30 σελίνια, και συμπλήρωσε το υπόλοιπο σετ, με κουτιά από μπισκότα και καυσόξυλα.

Στη συνέχεια, το 1956, ο πατριός του, Χάρι, επέστρεψε από ένα ταξίδι στο Λονδίνο με ένα παλιό σετ ντραμς που είχε αγοράσει για 25 λίρες. Ο Ρίνγκο, που ήταν τότε 16 ετών, το έβαλε στην κρεβατοκάμαρά του. Η Έλσι και ο Χάρι του φώναζαν συνεχώς να κάνει ησυχία καθώς οι γείτονες διαμαρτύρονταν.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, έφτιαξε με τον γείτονά του και συνάδελφο, Έντι Μάιλς με τον οποίο δούλευε σε ξυλουργείο και άλλους δύο από τη δουλειά, ένα συγκρότημα, το οποίο άρχισε να παίζει κατά τη διάρκεια του διαλείμματος για μεσημεριανό, στην καντίνα της εταιρείας.

Έχοντας το όνομα «The Eddie Clayton Skiffle Group», το συγκρότημα έπαιξε στο Peel Street Labour Club του Λίβερπουλ στις αρχές του 1957, πριν αρχίσουν να εμφανίζονται στο The Cavern πολλές φορές τα επόμενα δύο χρόνια.

Πώς και γιατί άλλαξε το όνομά του

Μετά τη διάλυση της μπάντας, ο Ρίνγκο έγινε μέλος της τοπικής ροκ μπάντας Rory Storm and the Hurricanes στα τέλη του 1959, η οποία έγινε σύντομα το πιο καυτό γκρουπ στο Λίβερπουλ, με τον Ρίτσι Στάρκεϊ να κερδίζει φήμη ως ο καλύτερος ντράμερ.

Τότε άλλαξε το όνομά του, χρησιμοποιώντας το Ρίνγκο, το ψευδώνυμο που του έδωσαν οι φίλοι του, γιατί φορούσε πολλαπλά δαχτυλίδια, και το Σταρ, επειδή το συγκρότημα ανακοίνωνε πάντα τα ντραμς σόλο του ως «Star time».

Η Ίρις Φέντον, η αδελφή του βασικού τραγουδιστή της μπάντας Ρόρι, πιστεύει ότι ο αδερφός της βοήθησε να μετατρέψει τον Ρίνγκο σε έναν σόουμαν με αυτοπεποίθηση.

Μιλώντας στη Mirror, η 75χρονη σήμερα Ίρις λέει: «Αν δεν ήταν ο Ρόρι, δεν θα είχε πάει πουθενά. Το έχει παραδεχτεί κι ο ίδιος. Ήταν ένα αρκετά ντροπαλό αγόρι, αλλά ο Ρόρι τον “έβγαλε έξω”, είναι αυτός που τον έκανε να τραγουδά, και του έδωσε τον χώρο να έχει τα ντραμς σόλο του στα σόου τους, όσο ο Ρόρι κατέβαινε από τη σκηνή και πήγαινε να αλλάξει ρούχα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Το συγκρότημα ήξερε ότι δεν ήταν καλά, έτσι τον βοήθησε με τα τύμπανα και τα έξοδά του. Έχω πολλές αναμνήσεις από τον Ρίνγκο που κάθεται στις σκάλες στο σπίτι της μαμάς μου».

Πριν από πολύ καιρό, ο ντράμερ είχε φτάσει στην προσοχή ενός άλλου τοπικού συγκροτήματος, ο οποίος άλλαξε πρόσφατα το όνομά του από τους The Quarrymen σε The Beatles.

Πώς έγινε μέλος των Beatles

Σύντομα, ο ντράμερ θα κέντριζε την προσοχή μιας άλλης τοπικής μπάντας, η οποία είχε πρόσφατα αλλάξει το όνομά της από «The Quarrymen» στο «The Beatles».

Ο Τζον, ο Πολ και ο Τζορτζ μόλις είχαν κλείσει το πρώτο τους δισκογραφικό συμβόλαιο, αλλά δεν ήταν ευχαριστημένοι με τον ντράμερ του, τον Πιτ Μπεστ (Pete Best).

«Πραγματικά αρχίσαμε να σκεφτόμαστε ότι χρειαζόμασταν τον μεγαλύτερο ντράμερ στο Λίβερπουλ» είχε πει αργότερα ο Πολ ΜακΚάρτνεϊ, προσθέτοντας πως «Αυτός ήταν ο Ρίνγκο Σταρ, ο οποίος είχε αλλάξει το όνομά του πριν από οποιονδήποτε από εμάς, είχε μούσι και ήταν γνωστό ότι είχε ένα αυτοκίνητο Zephyr Zodiac».

Προσέφεραν στον Ρίνγκο 25 λίρες την εβδομάδα, ποσό που ήταν 5 λίρες περισσότερο από την προσφορά ενός άλλου συγκροτήματος και αποδείχθηκε ότι ήταν ο αποφασιστικός παράγοντας.

Η Ίρις, που είχε σχέση τόσο με τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ, όσο και με τον Τζορτζ Χάρισον και αργότερα παντρεύτηκε τον Αλβιν Στάρντας, θυμάται πώς ο διευθυντής των Beatles, Μπράιαν Επστάιν, κάλεσε τον Ρόρι να του πει ότι οι Beatles ήθελαν τον ντράμερ του.

«Η μπάντα έκανε μια σεζόν στο Butlin’s Skegness και είχε τρεις εβδομάδες ακόμη. Ο Ρόρι ήξερε ότι ο Ρίνγκο θα ενθουσιαζόταν, αλλά ρώτησε αν μπορούσε να μείνει για να τελειώσει τη σεζόν και ο Επστάιν συμφώνησε. «Αλλά μόλις το είπε στον Ρίνγκο, τότε αυτός άρχισε να πακετάρει», λέει η Ιρις.

Στην αρχή οι οπαδοί των Beatles διαμαρτυρήθηκαν για την απόλυση του Πιτ, αλλά σύντομα ξεχάστηκε καθώς το συγκρότημα κυκλοφόρησε το πρώτο του single, ακολουθούμενο από το ντεμπούτο τους LP και άρχισε να περιοδεύει.

Φρενίτιδα για τον Ρίνγκο Σταρ

Καθώς άρχισαν να προσελκύουν «τρελούς», φανατικούς θαυμαστές, η Daily Mirror ονόμασε αυτό το κύμα φρενίτιδας «Beatlemania».

Πίσω στο Dingle, η μαμά του Ρίνγκο, Έλσι, Elsie έπρεπε να αντιμετωπίσει τη φήμη του γιου της.

Θυμάται πώς τα κορίτσια «σκαρφάλωναν στον τοίχο της πίσω αυλής ή κοιμούνταν στο δρόμο για μέρες. Οι περισσότερες από αυτές ήταν εξουθενωμένες, αλλά ήταν πολύ ενθουσιασμένες για να ξεκουραστούν ή να φάνε».

«Θα ρωτούσαν, “Ποια είναι η καρέκλα του;”. Πάντα ήθελαν επίσης να δουν το κρεβάτι του. Θα ξάπλωναν πάνω του, αναστενάζοντας», περιγράφει η μαμά του.

Κοπέλες σε υστερία, λιποθυμούσαν στις συναυλίες τους και άτομα με αναπηρία, έφταναν στα παρασκήνια με την ελπίδα να γιατρευτούν από το άγγιγμα ενός Beatle, με τον «αστείο ντράμερ» να βρίσκεται στο επίκεντρο.

Όταν, αφού αρρώστησε, πήγε στην περιοδεία του συγκροτήματος στην Αυστραλία μια εβδομάδα αργότερα, τον υποδέχτηκαν στο αεροδρόμιο της Μελβούρνης 4.000 θαυμαστές.

Λάμβανε τα περισσότερα γράμματα θαυμαστών, και κατά τη διάρκεια της διάσημης πρώτης εμφάνισης των Beatles στο The Ed Sullivan Show στις ΗΠΑ, η ανακοίνωση του ονόματος του Ρίνγκο πήρε τις πιο δυνατές κραυγές.

Αλλά ο ίδιος ανησυχούσε ότι θα τον απέρριπτε η ιδιαίτερη πατρίδα του αφού άκουσε ανθρώπους να κατηγορούν τους Beatles ότι εγκατέλειψαν την πόλη. Φοβόταν μάλιστα ότι κανείς δεν θα εμφανιζόταν για να τους χαιρετήσει για εκείνη την επιστροφή του 1964. Πόσο λάθος έκανε.

Ο Ρίνγκο Σταρ και ο εθισμός του στο αλκοόλ

Μετά τη διάλυση των Beatles το 1970, η ζωή του Ρίνγκο Σταρ, πήρε την κάτω βόλτα, ενώ άρχισε να βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στο αλκοόλ.

«Έπεφτα κάτω. Δεν ενδιαφερόμουν αρκετά. Δεν ήταν ότι κάθε μέρα ήταν μια κακή μέρα, αλλά απλά δεν έκανα τίποτα. Και όσο περνούσαν τα χρόνια, έκανα όλο και λιγότερο, και αν έκανα κάτι, ήταν με πολύ λίγη σκέψη. Ήμουν μεθυσμένος. Δεν το παρατήρησα. Μερικά χρόνια έχουν χαθεί τελείως», έχει δηλώσει ο ίδιος.

Στο περίφημη λέσχη ποτού Hollywood Vamp-ires, τα έπινε με τον Αλις Κούπερ και τον Μαρκ Μπόλαν.

Το 1976, ο Ρίνγκο ξυρίζει εντελώς το κεφάλι και τα φρύδια του μετά από μια έντονη κραιπάλη στο Μονακό. Αργότερα είπε ότι «αισθάνθηκε αμυδρά τρελός και έπινε ένα νέο ποτό. Ήταν μια εποχή που είτε θα έκοβες τους καρπούς σου, ή τα μαλλιά σου, και εγώ είμαι δειλός».

Αυτό συνέβη ένα χρόνο αφότου πήρε διαζύγιο με τη σύζυγο και μητέρα των τριών παιδιών του, Μορίν. Ο χωρισμός, μετά από 10 χρόνια γάμου, ήταν αναπόφευκτος όταν η σύζυγος του Τζορτζ Χάρισον, Πάτι, έφτασε στο σπίτι για να βρει τον σύζυγό της στο κρεβάτι με τη Μορίν. Το 1981, ο Ρίνγκο παντρεύτηκε την Μπάρμπαρα Μπαχ, τώρα 72 ετών, ηθοποιός και μοντέλο, γνωστή ως το κορίτσι Bond, Anya Amasova στο The Spy Who Loved Me.

Τότε έπινε τεράστιες ποσότητες αλκοόλ και έσυρε την Μπάρμπαρα μαζί του, τόσο πολύ που τα δύο παιδιά της ήταν ευγνώμων όταν στάλθηκαν σε οικοτροφείο.

Ο Ρίνγκο έφτασε στον πάτο, όταν μετά από μια μεθυσμένη νύχτα, το προσωπικό του σπιτιού, νόμιζε ότι σκότωσε τη γυναίκα του.

«Ήρθα σπίτι μια Παρασκευή απόγευμα και μου είπαν από το προσωπικό ότι είχα κάνει το σπίτι τόσο χάλια, που νόμιζαν ότι είχαν μπει μέσα διαρρήκτες, και είχα μεθύσει την Μπάρμπαρα τόσο άσχημα που νόμιζαν ότι ήταν νεκρή».

Το ζευγάρι μπήκε σε κέντρο αποκατάστασης στην Αριζόνα και ο Ρίνγκο δεν άγγιξε ξανά ποτό από το 1988.

Εκτός από τους εθισμούς του, η ζωή του σημαδεύτηκε και από πολλές ατυχίες. Το 1979, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο στο Μόντε Κάρλο με εντερικά προβλήματα και παραλίγο να πεθάνει.

Λίγο αργότερα, το σπίτι του στο Λος Άντζελες κάηκε, με τη φωτιά να καταστρέφει τα περισσότερα από τα αναμνηστικά των Beatles.

Δύο χρόνια αργότερα, ο Ρίνγκο είχε ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα, όταν έχασε τον έλεγχο της Mercedes που οδηγούσε στην παράκαμψη του Κίνγκστον στο Σάρρεϋ και εκσφενδονίστηκε μακριά από το αυτοκίνητο. Με ένα τραυματισμένο πόδι έτρεξε πίσω για να τραβήξει την Μπάρμπαρα από τα συντρίμμια, και στη συνέχεια επέστρεψε ξανά για να πάρει τα τσιγάρα του.

Ο Ρίνγκο ήταν στο πλευρό της πρώτης του συζύγου Μορίν, όταν πέθανε από λευχαιμία, σε ηλικία 48 ετών, το 1994. Ένα χρόνο αργότερα, η κόρη τους Λι διαγνώστηκε με όγκο στον εγκέφαλο.

Ο Ρίγνκο Σταρ και ο Πολ Μακάρτνεϊ είναι οι μόνοι επιζώντες Beatles. Ο Ρίνγκο συνεχίζει να κυκλοφορεί δίσκους και παίζει με το συγκρότημα All Starr. Το 2018, χρίστηκε ιππότης για τις υπηρεσίες του στη μουσική.

Αλλά ο Σερ Ρίνγκο, εξακολουθεί να σκέφτεται τον εαυτό του ως απλό παιδί από το Λίβερπουλ. «Το να είμαι στους Beatles ήταν μια σύντομη, απίστευτη περίοδος της ζωής μου. Είχα 22 χρόνια πριν από αυτό και όλα τελείωσαν οκτώ χρόνια αργότερα. Πολλά έχουν συμβεί μετά από αυτό. Μου αρέσει ακόμα να παίζω. Είπα στη μαμά μου τότε, “θα γίνω ντράμερ”. Και είμαι ακόμα».

www.iefimerida.gr

”Έφυγε”ο Πίτερ Γκριν, συνιδρυτής και κιθαρίστας των Fleetwood Mac

Σε ηλικία 73 ετών άφησε την τελευταία του πνοή ο Πίτερ Γκριν (Peter Green), ένας από τους καλύτερους και πιο επιδραστικούς blues κιθαρίστες όλων των εποχών. 

Την είδηση του θανάτου ανακοίνωσαν εκπρόσωποι της οικογένειας δηλώνοντας ότι «με μεγάλη λύπη ανακοινώνουμε τον θάνατο του Peter Green, ο οποίος πέθανε ήσυχα στον ύπνο του».

Γεννημένος στο ανατολικό Λονδίνο, ο Peter Green, ήταν ήδη γνωστός στους blues και rock κύκλους της Βρετανίας από τη συμμετοχή του στους John Mayall’s Bluesbreakers (αντικαθιστώντας τον Eric Clapton), όταν ίδρυσε τους Fleetwood Mac το 1967 μαζί με τον ντράμερ Mick Fleetwood.

 fleetwood mac peter green123

Οι δυο τους έπεισαν τον John McVie να αναλάβει χρέη μπασίστα στην μπάντα και η σούπερ τριάδα των βρετανικών blues δημιουργήθηκε.

Ο «μύθος» μάλιστα θέλει τον Peter Green να δηλώνει σε συνέντευξή του ότι «πάντα ήξερα πως κάποια στιγμή θα άφηνα την μπάντα και για τον λόγο αυτό τους άφησα να την ονομάσουν από τα επώνυμά τους (Fleetwood Mac).

Υπό την καθοδήγηση του Peter Green, σε κιθάρα και φωνητικά, οι Fleetwood Mac έγιναν μία από τις καλύτερες blues μπάντες εκείνης της περιόδου, κυκλοφόρησαν τρεις πετυχημένους δίσκους και έγραψαν εκπληκτικά τραγούδια όπως τα Oh Well, Black Magic Woman (το οποίο αργότερα ο Santana μετέτρεψε σε παγκόσμια επιτυχία), Albatross, Rattlesnake Shake, Coming Your Way, Jumping At Shadows.

Η μπάντα έγινε ξακουστή για τις live εμφανίσεις της και ο Peter Green θεωρούνταν ήδη ένας από τους καλύτερους κιθαρίστες της τότε σκηνής, με πολλούς να τον βάζουν δίπλα σε τέρατα όπως ο Eric Clapton και ο Jimi Hendrix.

Το 1970 ο Green, ο οποίος αντιμετώπιζε σημαντικά ψυχολογικά προβλήματα, εγκατέλειψε τους Fleetwood Mac για να περάσει τα επόμενα χρόνια παλεύοντας με τη σχιζοφρένεια, ενώ στα μέσα της δεκαετίας του 1970 αναγκάστηκε να νοσηλευτεί.

Η ιστορία θέλει τον Peter Green να έχει σοβαρά προβλήματα από μικρή ηλικία, τα οποία, όμως, μεγεθύνθηκαν από τη χρήση ψυχότροπων ουσιών.

Οι παλιοί του συνοδοιπόροι στους Fleetwood Mac συνέχισαν την καριέρα τους κινούμενοι σε πιο pop δρόμους και έγιναν ένα από τα συγκροτήματα με τις μεγαλύτερες πωλήσεις όλων των εποχών.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Peter Green άρχισε να βρίσκει σταθερότητα στη ζωή του και σιγά σιγά επανεμφανίστηκε στα μουσικά δρώμενα με κυκλοφορίες album και ζωντανές εμφανίσεις, όμως δεν αισθάνθηκε ποτέ ξανά τόσο άνετα ώστε να πραγματοποιήσει μεγαλύτερη καριέρα. Ακόμη κι έτσι έγραψε μερικά από τα καλύτερά του τραγούδια όπως το Slabo Day.

Γιάννης Μακρής www.ogdoo.gr

The Rolling Stones: Ιστορίες εξορίας στη Νότια Γαλλία και το Exile On Main Street…

Ένα φανταστικό άλμπουμ των Rolling Stones που γεννήθηκε μέσα από το χάος: αυτή είναι η ιστορία του Exile On Main Street. Οι Stones αυτοεξορίστηκαν στη Νότια Γαλλία για να ξεφύγουν από τη βρετανική κυβέρνηση και να γλιτώσουν από μια πολύ κακή επιχειρηματική συμφωνία. Όταν επέστρεψαν στον δημόσιο βίο, επανήλθαν με το πιο αγαπημένο άλμπουμ της καριέρας τους. Το άλμπουμ, που ηχογραφήθηκε σε μια σκοτεινή περίοδο γεμάτη σεξ, ναρκωτικά και άσχημες καταστάσεις, είναι ο ήχος του Κιθ Ρίτσαρντς που ψάχνει τη δόση του και του Μικ Τζάγκερ που κάνει ό,τι μπορεί έτσι ώστε το συγκρότημα να μην βρεθεί χρεωμένο. Η παραμονή του συγκροτήματος στη Γαλλία χαρακτηρίζεται από ναρκωτικά, γρονθοκοπήματα, ταχύπλοα σκάφη και γενικότερη ακολασία. Ό,τι μπορούσε να πάει στραβά, πήγε.

Παραδόξως, μέσα σ’ αυτό το ταραγμένο, ψυχωτικό κλίμα, οι Rolling Stones ηχογράφησαν το άλμπουμ για το οποίο δούλευαν σε όλη τους τη ζωή: ένα απόσταγμα από rhythm and blues, honky tonk και rock and roll. Το Exile On Main Street δεν είναι μια απλή συλλογή τραγουδιών, είναι ένα τέρας της φύσης.

Οι Stones δραπετεύουν στη Γαλλία

Το 1970 οι Rolling Stones έτρεχαν σαν κυνηγημένοι. Το φάντασμα του θανάτου πλανιόταν πάνω από το συγκρότημα από την καταστροφική συναυλία τους στο Άλταμοντ έναν χρόνο πριν, η οποία είχε καταλήξει στο μαχαίρωμα του Μέρεντιθ Χάντερ, και από τον μυστηριώδη πνιγμό του Μπράιαν Τζόουνς. Το συγκρότημα ήταν ταπί, χρωστούσαν άπειρα χρήματα στη βρετανική κυβέρνηση και σύμφωνα με τις φήμες τα περιουσιακά τους στοιχεία κινδύνευαν άμεσα με κατάσχεση.

Αντί να περιμένουν για να διαπιστώσουν τι θα γίνει, οι Stones την έκαναν για τη νότια Γαλλία, όπου θα μπορούσαν να ζήσουν σαν παράνομοι και να αποφύγουν την εφορία. Ο Μικ πήγε στο Παρίσι, ο Κιθ μετακόμισε στη Νελκότ, μια βίλα στο Villefranche-sur-Mer κοντά στη Νίκαια, ενώ το υπόλοιπο συγκρότημα εγκαταστάθηκε στη νότια Γαλλία. Οι δύο κινητήριες δυνάμεις, ο Μικ κι ο Κιθ, χωρίστηκαν στη Γαλλία και ο καθένας είχε το δικό του κενό που έπρεπε να γεμίσει. Τον Κιθ τον παρακινούσε η ηρωίνη, η σπίθα που ένιωθε όταν τη σούταρε και η ανάγκη του για περισσότερη, ενώ ο Μικ είχε εξαντληθεί από την προσπάθειά του να κρατήσει το συγκρότημα απασχολημένο, ώσπου να ετοιμάσουν αρκετά τραγούδια για δίσκο. Αφού θα έκαναν τη μίξη του δίσκου, το συγκρότημα θα μπορούσε να βγει σε περιοδεία και οι περιοδείες σήμαιναν χρήματα. Πρώτα όμως έπρεπε να επιβιώσουν στη Γαλλία.

Ροκ στο υπόγειο, άραγμα επάνω…

Το υπόγειο της Νελκότ ήταν μαγικό μέρος. Εκεί μοχθούσε ο Τζάγκερ με τη βοήθεια του Τσάρλι Ουότς, του Μπιλ Γουάιμαν, του Μικ Τέιλορ και μιας χούφτας στούντιο μουσικών και ηχοληπτών, όσο περίμεναν τον Κιθ να ξυπνήσει και να δεήσει να τους τιμήσει με την παρουσία του. Πολύ συχνά έπρεπε να περάσουν τα μεσάνυχτα για να αρχίσει να ζεσταίνεται το συγκρότημα. Ο Τσάρλι Ουότς, το πιο χαμηλών τόνων μέλος του συγκροτήματος, μίλησε για την ηχογράφηση του άλμπουμ και είπε ότι καθοριζόταν από το βρικολακίστικο ωράριο του τοξικομανή Κιθ: «Μεγάλο μέρος του Exile έγινε σύμφωνα με τον τρόπο δουλειάς του Κιθ, που είναι ο εξής: παίξε το καμιά εικοσαριά φορές, άστο να μαριναριστεί και παίξε το άλλες είκοσι φορές. Ξέρει τι θέλει, αλλά είναι πολύ χύμα».

Ο Κιθ περνούσε τις μέρες του προσπαθώντας να βρει ηρωίνη, ή κοιμόταν ύστερα από μεθύσι ή έπαιζε την ακουστική Γκίμπσον του στο γιγάντιο κρεβάτι τύπου Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, πριν κατέβει κάτω πολύ αφότου είχε νυχτώσει, για να διαπιστώσει τι μπορούσε να δημιουργήσει μαζί με τους υπόλοιπους.

Η Κόλαση του Δάντη

Σε όλη τη δεκαετία του ’60 οι Stones κατρακυλούσαν προς την άβυσσο, διαχωρίζοντας τον εαυτό τους από τους χίπηδες και τα χαζοχαρούμενα συγκροτήματα που ασχολούνταν με το ξεκίνημα της Εποχής του Υδροχόου, επομένως ήταν φυσικό να παθιαστούν με τη μαυρίλα του περιβάλλοντος της Νελκότ. Το υπόγειο όπου ηχογραφούσαν το είχαν καταλάβει οι Ναζί κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο και ήταν γεμάτο χαραγμένες σβάστικες στις σκάλες και στους αεραγωγούς. Ο Ρίτσαρντς παρομοίασε το κατέβασμα στο αυτοσχέδιο υπόγειο στούντιο ηχογράφησης με την κάθοδο στην Κόλαση του Δάντη.

Δεν ήταν μόνο η ιδέα ότι το συγκρότημα ηχογραφούσε σε ένα υπόγειο σαν το καταφύγιο του Χίτλερ που έκανε το Exile μια επίπονη εμπειρία. Η υγρασία στη Γαλλική Ριβιέρα έκανε τις κιθάρες να ξεκουρδίζονται και τα δέρματα των τυμπάνων να χαλαρώνουν. Αν υπήρχε χειρότερο μέρος για να ηχογραφήσουν έναν δίσκο οι Stones, πιθανότατα το είχαν διαλέξει σωστά!

Η διαρρύθμιση του υπογείου δυσκόλευε την επικοινωνία μεταξύ του συγκροτήματος και του ηχολήπτη στην κινητή μονάδα ηχογράφησης του γκρουπ, πράγμα που σήμαινε ότι ο Τζίμι Μίλερ, ο παραγωγός, έπρεπε να τρέχει πέρα δώθε από το υπόγειο στο φορτηγό, αποφεύγοντας τους μεθυσμένους, τους μαστουρωμένους και τις γκρούπις, για να βεβαιώνεται ότι το συγκρότημα ηχογράφησε κάποια καλή εκτέλεση.

Ένα ατελείωτο πάρτι στην εξορία

Ενώ το συγκρότημα προσπαθούσε να βρει τον δρόμο του μέσα στον βούρκο του υπογείου, επάνω επικρατούσε ένα τελείως διαφορετικό σκηνικό. Διάφοροι παρατρεχάμενοι, καινούριοι φίλοι και μαστούρηδες έρχονταν από παντού για να κάνουν παρέα με τον Κιθ, δημιουργώντας ο καθένας τα δικά του προβλήματα.

Η Ανίτα Πάλενμπεργκ είχε τρελάνει όλους τους Rolling Stones. Ο Κιθ Ρίτσαρντς είχε αρχίσει να κοιμάται μαζί της όταν εκείνη έβγαινε ακόμα με τον Μπράιαν Τζόουνς, ενώ ο Μικ είχε κοιμηθεί μαζί της όταν εκείνη ήταν με τον Κιθ. Κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης του Exile, η Ανίτα άραζε απλώς στη Νελκότ και κατανάλωνε την ηρωίνη του Κιθ. Η παρουσία της δεν βοηθούσε στη χαοτική ατμόσφαιρα, αλλά η Πάλενμπεργκ δεν ήταν υπεύθυνη για τη ζήλεια που είχε αναπτυχθεί ανάμεσα στον Μικ και τον Κιθ.

Περίπου έναν μήνα αφού άρχισαν οι ηχογραφήσεις του Exile, ο νιόπαντρος Γκραμ Πάρσονς και η γυναίκα του εμφανίστηκαν στη βίλα προς μεγάλη δυσαρέσκεια του Μικ Τζάγκερ. Παρόλο που ο underground αστέρας της κάντρι είχε παρευρεθεί στην ηχογράφηση του Sticky Fingers και πιθανώς τους είχε βοηθήσει στο «Wild Horses», ο Τζάγκερ ήταν εκείνος που είχε γράψει το εξαιρετικό κομμάτι «Dead Flowers» για το άλμπουμ. Δεν γούσταρε να έχει δίπλα του έναν από τους μαστούρηδες κολλητούς του Κιθ, ο οποίος μάλιστα σκόπευε να του κλέψει τον κιθαρίστα. Ο Τζάγκερ πίστευε τότε ότι ο Πάρσονς ήθελε να πάρει τον Κιθ για να του κάνει την παραγωγή στον επόμενο δίσκο του και ύστερα να περιοδεύσουν μαζί. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, οι Stones θα σταματούσαν τουλάχιστον για δυο χρόνια και αυτό ήταν κάτι που ο Τζάγκερ δεν υπήρχε περίπτωση να το ανεχτεί. Κάποιος από την κουστωδία του συγκροτήματος ζήτησε από τον Πάρσονς να φύγει και το πάρτι συνεχίστηκε χωρίς αυτόν. Σχετικά με την αντιπάθεια του Τζάγκερ προς τον Πάρσονς, ο Ρίτσαρντς έχει πει: «Ο Μικ κι ο Γκραμ δεν τα βρήκαν ποτέ, κυρίως επειδή οι Stones είναι μια κλειστή οικογένεια. Την ίδια στιγμή όμως, ο Μικ άκουγε τι έκανε ο Γκραμ. Ο Μικ έχει πολύ καλό αυτί. Όταν γράφαμε το Exile On Main Street, μερικές φορές οι τρεις μας γρατσουνίζαμε τραγούδια του Χανκ Γουίλιαμς, ενώ περιμέναμε να έρθει το υπόλοιπο συγκρότημα».

Η ηρωίνη που αγόραζε ο Ρίτσαρντς από Καστιλιάνους εμπόρους, οι οποίοι είχαν άκρη για αγνή, ανόθευτη πρέζα, τροφοδοτούταν σε μεγάλο ποσοστό το ξέφρενο γλέντι. Ο Ρίτσαρντς είχε παραλάβει ένα κιλό, την έκοψε μόνος του, ενώ ο Πάρσονς παρακολουθούσε και περίμενε την άδεια για να πέσει με τα μούτρα.

Οι ρυθμοί εργασίας των Rolling Stones

Όπως στο Στον Δρόμο του Κέρουακ και τα πρώτα κείμενα του Μπουκόφσκι, έτσι και το Exile On Main Street είχε σαν καύσιμη ύλη τις υπερβολές των δημιουργών του. Όλα τα μέλη του συγκροτήματος είχαν πέσει ο καθένας στη δικιά του λούμπα με τα ναρκωτικά και το αλκοόλ. Ο Τσάρλι Ουότς έπινε μπράντι σε σημείο όπου δεν μπορούσε να λειτουργήσει πια, ο Τζάγκερ έπαιρνε διεγερτικά χάπια για να μπορεί να ανταποκριθεί στο ωράριο νυχτοφύλακα του Ρίτσαρντς και ο Κιθ είχε τη δική του μέθοδο για να κρατιέται όρθιος.

Οι Αμερικάνοι είχαν τα βαρβιτουρικά, ενώ οι Ευρωπαίοι είχαν τα Μάντραξ. Κάθε μέρα, κατά τις δύο τρεις το μεσημέρι, ο Κιθ ξυπνούσε, κατέβαζε ένα Μάντραξ κι έπινε μια γουλιά ουίσκι. Σούταρε πρέζα και καθόταν στο δωμάτιό του ακούγοντας μουσική μέχρι να πέσει ο ήλιος. Κατέβαινε στο υπόγειο μόνο αφού τα αξιοπρεπή μέλη της κοινωνίας είχαν πέσει για ύπνο.

Το Μάντραξ ήταν τόσο απαραίτητο για το καθημερινό πρόγραμμα του Κιθ (τον βοηθούσε, γιατί περιόριζε τις τρεμούλες στο ελάχιστο και διατηρούσε το άκουσμά του όλη τη μέρα), ώστε έδωσε το όνομα του χαπιού σε ένα ταχύπλοο σκάφος. Μετά από μια ιδιαίτερα καλή ηχογράφηση, ο Ρίτσαρντς πήρε το Μάντραξ ΙΙ για μια γύρα στα παράλια. Ύστερα από ένα γεύμα σε μια πόλη στην Ιταλία, στην απέναντι ακτή, κατέρρευσε στη βίλα αφού πλέον είχε ανατείλει ο ήλιος, και άρχισε πάλι από την αρχή.

Τα τραγούδια βγήκαν μέσα από ατέλειωτα τζαμαρίσματα

Το συγκρότημα βρισκόταν ήδη στη Γαλλία έναν μήνα πριν αρχίσουν κανονικά οι ηχογραφήσεις. Δεν είναι εύκολο να μάθουμε πότε ακριβώς ξεκίνησαν οι ηχογραφήσεις για το Exile. Δεν υπάρχει κάποια επίσημη ημερομηνία έναρξης. Μερικά κομμάτια είχαν απομείνει από το Sticky Fingers και δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς ηχογραφήθηκε τον Ιούνιο του 1970. Πάντως, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες (ατόμων που θυμούνται), μεγάλο μέρος του δίσκου διαμορφώθηκε μέσα από ατέλειωτα τζαμαρίσματα βουτηγμένα σε αλκοόλ και ιδρώτα τις αποπνικτικές καλοκαιρινές νύχτες του 1971.

Κάθε βράδυ, ο Ρίτσαρντς, ο Μικ Τέιλορ κι ο Τσάρλι Ουότς τζάμαραν με τον πιανίστα Νίκι Χόπκινς, τον σαξοφωνίστα Μπόμπι Κιζ, τον ντράμερ Τζίμι Μίλερ και τον τρομπετίστα και τρομπονίστα Μπιλ Πράις, ενώ ο Άντι Τζονς, ο ηχολήπτης, έκανε ό,τι μπορούσε για να τους προλαβαίνει. Ο Τζάγκερ εμφανιζόταν όποτε ήταν διαθέσιμος και πολύ συχνά ο Μπιλ Γουάιμαν ήταν αγνοούμενος. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του εξωφύλλου, ο τελευταίος συμμετέχει μόνο σε οκτώ από τα 18 κομμάτια του δίσκου.

Τζαμαρίσματα που διαρκούσαν ώρες σμιλεύτηκαν για να γίνουν τραγούδια, με τον Τζάγκερ να φωνάζει απλώς φθόγγους, μέχρι να τους μετατρέψει σε λέξεις και τις λέξεις σε στίχους. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα rock and roll τσίρκου, το Exile διαμορφώθηκε μόνο του, από τη φασαρία και την άγρια ομορφιά ενός συγκροτήματος που αυτοκαταστρεφόταν.

Οι Stones εγκαταλείπουν τη Γαλλία
Το φθινόπωρο του 1971, οι επιπτώσεις από το ασταμάτητο πάρτι άρχισαν να γίνονται εμφανείς στους ενοίκους της Νελκότ. Άτομα που είχαν ελάχιστη σχέση με τους Stones πηγαινοέρχονταν, κατανάλωναν οτιδήποτε υπήρχε σε κοινή θέα και συνέχιζαν την ημέρα τους. Εξαιτίας της πολιτικής της ανοιχτής πόρτας που ίσχυε άτυπα στη βίλα, μια συμμορία από κλέφτες έσκασαν μύτη απρόσκλητοι και έφυγαν ήσυχα με εννέα κιθάρες του Ρίτσαρντς, ένα σαξόφωνο του Μπόμπι Κιζ και ένα μπάσο του Μπιλ Γουάιμαν, χωρίς να τους πει κανείς κουβέντα.

Αν αυτό το περιστατικό δεν ήταν αρκετό για να τους πείσει να φύγουν από τη Γαλλία, μια μέρα η αστυνομία αποφάσισε να κάνει μια επίσκεψη στη βίλα για να ερευνήσει μια καταγγελία, σύμφωνα με την οποία η Ανίτα Πάλενμπεργκ είχε δώσει ηρωίνη σε ένα δεκατετράχρονο κορίτσι (αυτό παραμένει ανεπιβεβαίωτο). Οι Γάλλοι αστυνομικοί έψαξαν πρόχειρα το σπίτι, αλλά υποσχέθηκαν ότι θα επέστρεφαν για πλήρη έρευνα. Αυτό ήταν που έκανε το συγκρότημα να αφήσει μια για πάντα πίσω του τη Γαλλία, με τον Ρίτσαρντς να διαφεύγει με το ταχύπλοό του, για άλλη μια φορά σαν κυνηγημένος παράνομος.

Ο Μικ Τζάγκερ ολοκλήρωσε το άλμπουμ στο Λος Άντζελες

Για να διαχωρίσει κανείς τον μύθο από την αλήθεια σχετικά με το Exile On Main Street, δεν φτάνει μόνο να μιλήσει με το συγκρότημα. Από τραγούδι σε τραγούδι, ακόμα κι από τη μία εκτέλεση του ίδιου τραγουδιού με την άλλη, τα μέλη του συγκροτήματος, η πόλη, το στούντιο κι η χρονολογία είναι διαφορετικά. Οι ηχογραφήσεις από τη Νελκότ είναι μόνο ένα μέρος του άλμπουμ, και μάλιστα όχι το σημαντικότερο κομμάτι της ιστορίας. Αφού ο Τζάγκερ έφυγε αεροπορικώς από τη Γαλλία, κατασκήνωσε στο Λος Άντζελες, όπου ολοκλήρωσε τον δίσκο στο στούντιο Sound. Τα φωνητικά, τα overdubs και η μίξη έγιναν τμηματικά από τον Δεκέμβριο του 1971 μέχρι τον Μάρτιο του 1972. Ο Τζάγκερ είχε καλέσει τον Μπίλι Πρέστον, τον Ντόκτορ Τζον και σχεδόν όλους τους στούντιο μουσικούς του Λος Άντζελες, για να τον βοηθήσουν να ξεκαθαρίσει κάποια φωνητικά που του φαίνονταν πολύ θολά, πνιγμένα στον βούρκο του rhythm and blues του Ρίτσαρντς, που συνδύαζε το Μέμφις και την Αγγλία. 

Άραγε, ο Τζάγκερ θα προτιμούσε να είχαν γράψει το Exile σε ένα στούντιο με κανονικό ωράριο καταστημάτων; Πιθανώς. Πάντως, σε μια συνέντευξη στους Times της Νέας Υόρκης το 2010, είπε ότι το άλμπουμ δεν είναι τόσο προϊόν του τόπου στον οποίο γράφτηκε όσο προϊόν της εποχής του. Επομένως, όπου και να ηχογραφούσαν οι Stones από το 1969 ως το 1971, θα έβγαζαν το Exile On Main Street.

«Ο δίσκος δεν θα ήταν ο ίδιος χωρίς τη Νελκότ, αλλά δεν θα ήταν ο ίδιος χωρίς ό,τι είχαμε κάνει στο Λονδίνο… Είναι ωραία ιστορία να λες πως ό,τι δημιουργήθηκε στη Νελκότ ήταν αποτέλεσμα της απόλυτα παρακμιακής ατμόσφαιρας… Πιθανώς ισχύει ότι η ατμόσφαιρα επηρέασε την αίσθηση της μουσικής και τον ήχο του στούντιο. Δεν μπορείς να πεις όμως σε τι βαθμό το έκανε, μεγάλο ή μικρό. Τελικά, κατά βάση είναι απλώς ένας μύθος».

Όπως και σε οτιδήποτε άλλο σχετικά με το Exile, ο Κιθ Ρίτσαρντς είναι διαμετρικά αντίθετος με τον Τζάγκερ. Στο ίδιο άρθρο των Times, αναφέρεται συγκεκριμένα στη Νελκότ σαν έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες που διαμόρφωσαν τον ήχο του άλμπουμ. Λέει ότι όλα τα υπόλοιπα πράγματα στο άλμπουμ είναι απλώς «νεραϊδόσκονη».

Το Exile είναι ο ήχος των Stones στα καλύτερά τους και στα χειρότερά τους. Κυκλοφόρησε στις 12 Μαΐου 1972 και αμέσως σημείωσε εμπορική επιτυχία παγκοσμίως. Οι Rolling Stones περιόδευαν για πρώτη φορά μετά από τρία χρόνια και ο δίσκος έμεινε στην πρώτη θέση των τσαρτ, παρόλο που οι κριτικοί έγραφαν ότι δεν είχε συνοχή και ήταν άνισος. Ο Τζάγκερ δεν συμπάθησε ποτέ του το άλμπουμ και είπε ότι δεν καταλαβαίνει τι βρίσκουν οι οπαδοί τους σε έναν δίσκο χωρίς επιτυχίες.

Ίσως οι οπαδοί ανταποκρίνονται στο γενικότερο συναίσθημα του Exile, στον ήχο ενός συγκροτήματος που διαλύεται ή αυτοπυρπολείται, ή όποια μεταφορά σας αρέσει. Οι ορέξεις των Stones για ναρκωτικά και για δριμείς εσωτερικές φαγωμάρες αυξήθηκαν τη δεκαετία του ’70, προσφέροντας μερικές σύντομες μεγαλειώδεις εκλάμψεις, όπως το Goat’s Head Soup, αλλά και κάποια άλμπουμ που περιείχαν μόνο μια νερωμένη εκδοχή του μεγαλείου του συγκροτήματος.

Το συγκρότημα δεν έπιασε ποτέ ξανά το συναίσθημα του Exile, αλλά ίσως να μην το ήθελαν κι οι ίδιοι, αφού στη Γαλλία κόντεψαν να διαλυθούν.

Πάνος Τομαράς Φωτογραφίες: Dominique Tarle www.merlins.gr

Η LP παρουσιάζει το νέο της τραγούδι “The One That You Love” μέσα από το συνοδευτικό του music video!

Η διεθνώς φημισμένη τραγουδίστρια/τραγουδοποιός LP κυκλοφόρησε το νέο της single «The One You Love». H ίδια έγραψε τη μουσική και τους στίχους του τραγουδιού σε συνεργασία με τους μακροχρόνιους συνεργάτες της, Mike Del Rio (συν-συγγραφέας και παραγωγός) και Nate Campany (συνσυγγραφέας). Το “The One You Love” ενώνει για άλλη μια φορά την ομάδα που είναι υπεύθυνη για το “Lost On You”, που έφτασε στο No.1 σε 18 χώρες και πρόσφατα ξεπέρασε το ένα δισεκατομμύριο streams. Γραμμένο και ηχογραφημένο στο San José del Cabo, του México, αυτή η απολαυστική μουσική περιπέτεια συνδυάζει τα διαχρονικά φωνητικά της LP με την μοντέρνα στάση, τον ρομαντισμό και την ενδοσκόπηση.

Η LP δήλωσε σχετικά: «Στο νέο μου single, «The One You Love», νιώθω ότι επέτρεψα στον εαυτό μου να σκαρφιστεί όλα τα είδη που αγαπώ και απλώς να τα αφήσω ελεύθερο, με άγριο στιλ, ως συνήθως. Η μελωδία πέταξε σαν να έχει ήδη γραφτεί όλα τα αγαπημένα μου τραγούδια που έχω γράψει έτσι δημιουργήθηκαν”.

Το τραγούδι συνοδεύεται από το επίσημο music video που είναι σε σκηνοθεσία του Darren Craig. Το video διαθέτει εκτεταμένα πλάνα της LP πάνω σε ένα άλογο στο Big Sky Ranch του Simi Valley της Καλιφόρνια. Γυρίστηκε κατά τη διάρκεια της καραντίνας και τα 8.000 ιδιωτικά στρέμματα του ράντσου, προσφέρθηκαν για μια τεράστια κινηματογραφική δημιουργία όπου μπορούσαν να γίνουν τα γυρίσματα τηρώντας τους κανόνες κοινωνικών αποστάσεων για το συνεργείο και την LP.

Θοδωρής Κολλιόπουλος www.soundarts.gr

Νέο album Dave Stewart και Thomas Lindsey

Ο Dave Stewart είναι πολλά πράγματα για πολλούς ανθρώπους. Για τους fans της punk της δεκαετίας του εβδομήντα, ήταν ένας ασταθής κιθαρίστας που γνώρισε τη δόξα μέσω των The Tourists και κυρίως με την επιτυχία τους «I Only Want To Be With You». Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80, αυτός και η Annie Lennox δημιούργησαν μερικές από τις πιο δύσκολες επιτυχίες της εποχής μέσω των Eurythmics. Για τους θαυμαστές του Tom Petty, ήταν το ξεχωριστό αυτί του Stewart που μετέτρεψε το “Don’t Come Around Here No More” σε μια τόσο διαχρονική επιτυχία. Και μετά ακολουθούν οι λεγεώνες των fans των Beatles που θα ήθελαν να τον συγχαρούν προσωπικά για τη δουλειά του με τον τραγουδιστή και drummer του συγκροτήματος, Ringo Starr, στις solo δισκογραφικές του δημιουργίες.

Ο Thomas Lindsey, ένας τραγουδιστής με έντονη, διαπεραστική φωνή, ήταν ένα από τα πιο ταλαντούχα “ευρήματα” του. Ο Lindsey με περίσσιο θράσος πλησίασε τον Stewart, παρουσιάζοντάς του το ταλέντο του στην ερμηνεία, τις εγκυκλοπαιδικές γνώσεις που είχε για ένα στυλ μουσικής κοντά στην καρδιά του κιθαρίστα… ωστόσο δε γούσταρε καθόλου τα ταξίδια και αυτό ήταν ένα μεγάλο μειονέκτημα.

«Αυτό έγινε πριν από έξι, επτά χρόνια», λέει ο Stewart. «Μερικές φορές παίζω στο The Troubadour στο Λος Άντζελες. Το ονομάζουμε ‘Dave Stewart and Friends’. Τον κάλεσα να τραγουδήσει, κι έτσι εμφανίστηκε για τρία νούμερα. Όλοι έμειναν άφωνοι! Αλλά μου είπε ότι ήταν η πρώτη του φορά σε αεροπλάνο – πρώτη φορά που έφευγε από τη Λουιζιάνα! Έτσι, είπα ότι θα μπορούσα να του στείλω μερικές ιδέες, και δεν θα χρειαζόταν να φύγει από το σπίτι της μαμάς του. Κάναμε ένα album πριν από μερικά χρόνια με τον τίτλο ‘Spitballin’. Κάναμε αυτό που έκαναν όλοι στην καραντίνα πριν από την καραντίνα”.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, η τεχνολογία πλέον επιτρέπει κάθε είδους συνεργασία και ο Lindsey, αγνός, προφητικός και ισχυρός όπως είναι, είναι ένας καλλιτέχνης που αξίζει να ανακαλύψετε.

Η κανονικότητα, η οικειότητα και η αξιοπιστία σπάνια δημιουργούν καλές τέχνες. Ο Stewart, συζητώντας τους κινδύνους συμμόρφωσης, βρίσκει παρηγοριά στο να κάνει τα πράγματα με έναν περίεργο τρόπο. “Το «Lord Save Us Today» γράφτηκε πριν από την παρούσα κατάσταση. Ο Thomas πειραματιζόταν με αυτές τις φωνητικές νότες, με τις οποίες έπρεπε να ασχοληθώ στην κιθάρα. Έπρεπε να τις κόψω. Νομίζω ότι έγραψε όλους τους στίχους σε αυτό το άλμπουμ αλλά συνεχώς στέλναμε ο ένας στον άλλον ιδέες. Άλλες φορές, θα του έστελνα κάτι πλήρως διαμορφωμένο για να εργαστεί. Εγώ έπαιζα dobro σε διαφορετικά ξενοδοχεία: στο Παρίσι και στη Μαδρίτη, στο Λονδίνο επίσης”.

Το album, ένα κομψό πορτρέτο παλιών φιλιών, γεννήθηκε από τις συνομιλίες, τις ασυμβατότητες και τις τηλεφωνικές κλήσεις που ένωσαν αυτούς τους δύο απίθανους συνεργάτες. Ο Lindsey, που δεν είναι γεννημένος ταξιδιώτης, αντισταθμίζει την κατάσταση μεταφέροντας τους ακροατές από τη «Σύγχρονη Εποχή» στην «Εποχή της Soul». «Το ονομάζουμε blues, αλλά είναι περίεργο blues», παραδέχεται ο Stewart. «Αλλά για το iTunes ή κάτι τέτοιο, το album είναι σε αυτή την κατηγορία. Κατάγομαι από το Βορρά, λίγο έξω από τη Σκωτία. Υπάρχει το Newcastle και είμαι έξω από το Newcastle, Sunderland. Με ενδιέφερε να παίξω slide guitar και dobro. Ομοίως, στην Ιρλανδία, είναι ενδιαφέρον ότι υπάρχουν αυλοί uilleann. Οι συγχορδίες και οι αντιστροφές συνδέονται στενά με την ινδική μουσική, την αφρικανική μουσική και ακόμη και τα πρώιμα blues. Έτσι, όταν οι άνθρωποι λένε ότι στη Βόρεια Αγγλία και στην Ιρλανδία γουστάρουν τα blues και λένε ότι γι’ αυτό ευθύνεται ο κρύος καιρός, αυτό δεν είναι αλήθεια. Βράζει ζεστό στο Μισισιπή! Νομίζω ότι είναι επειδή αυτά τα μέρη ήταν φτωχά. Μέρη όπως το Βερολίνο, το Λίβερπουλ, η Αβάνα, το Δουβλίνο, το Μέμφις. Μέρη με διοχετευμένη ιστορική ανησυχία”.

Στο εν λόγω album, η φιλία, η συνεργασία και το πάθος είναι βασικά στοιχεία που απαιτούνται για την παραγωγή της υπέροχης μουσικής του. “Το “Amitié” φτιάχτηκε από την άνεση της φιλίας. Είναι πολύ περισσότερο από ένα επαγγελματικό έργο, είναι βαθιά προσωπικό. “Είναι μια γαλλική λέξη, αλλά “amitié” σημαίνει επίσης “φιλία” στην κρεολική γλώσσα. Παντρεύτηκα πριν από είκοσι χρόνια, νομίζω κάπου τόσο ήταν. Ήταν μια μικρή, ιδιωτική συγκέντρωση ανθρώπων. Ενδιαφέρουσα ομάδα: Dennis Hopper, Bono και The Edge. Ο Liam από τους Oasis ήταν εκεί! Στη συνέχεια, ο Bono μιλά για τον Brendan Behan «Η φιλία είναι υψηλότερη από την αγάπη». Και τότε όλοι αρχίζουν να παίζουν αυτό, τραγουδώντας «η Φιλία είναι υψηλότερη από την αγάπη» για σαράντα πέντε λεπτά. Ο Thomas μίλησε για όλους τους ανθρώπους που ήταν μαζί του κατά καιρούς. Δεν ξέρω αν το album είναι πρωτότυπο, δεν σκεφτήκαμε να γράψουμε κάθε τραγούδι για τη φιλία, αλλά είναι σίγουρα το θέμα του. Τραγούδια όπως το “Brothers In Arms” αφορούν αυτό το θέμα. Είπαμε επίσης ότι δεν μπορείτε να είστε ο καλύτερος φίλος κάποιου εάν δεν είστε πρώτα καλύτεροι φίλοι με τον εαυτό σας. Είναι ένα παλιό κλισέ, γιατί είναι αλήθεια. Ακριβώς όπως δεν μπορείς να αγαπάς κάποιον αν δεν αγαπάς τον εαυτό σου, πρέπει να είσαι καλύτερος φίλος με τον εαυτό σου. Και πώς γίνεστε καλύτεροι φίλοι με τον εαυτό σας;”

Ο ενθουσιασμός του Stewart για τη μουσική, ιδίως σε αυτό το εξαιρετικό έργο, είναι αμείωτη. Τα κυριότερα σημεία του album περιλαμβάνουν το δυναμικό “Storm Came”, το υπνωτικό “Liberation” και το πραγματικά συγκινητικό “Finding Freedom”.

Θοδωρής Κολλιόπουλος www.soundarts.gr

1 2 3 4 5 48